Hengeloër genomineerd voor de Geschiedenis Online Prijs

Eerder schreef ik over de Overijsselse genomineerden voor de op 14 februari uit te reiken Geschiedenis Online Prijs. In de categorie Musea- en Themawebsites staat de website van het Historisch Museum Deventer op de short list en in de categorie Verenigingen en particulieren is Histoforum van Enschedeër Albert van der Kaap genomineerd.

Ik werd er op geattendeerd niet volledig te zijn geweest. De prachtige website De Domaniale Mijn in beeld is zo Limburgs als maar kan, maar Paul Geilenkirchen, de maker van deze bijzondere website, is wel degelijk een inwoner van Hengelo. Al komt hij oorspronkelijk – de naam doet het al vermoeden – uit Zuid-Limburg. Hij stamt uit een mijnwerkersgeslacht uit Kerkrade. De website kan met recht een virtueel museum worden genoemd. Prachtige vormgeving, (zeer) veel informatie en foto’s. Ook op deze website kan nog tot a.s. vrijdag gestemd worden.

Rond 1900

Ik lees lang niet alles wat op Rond 1900 (ondertitel: All art is quite useless) verschijnt, eigenlijk lees ik maar af en toe iets. Een vreemd begin om een website onder de aandacht te brengen. Maar eigenlijk zou ik veel meer willen lezen van de artikelen die door de diverse medewerkers op het weblog worden geplaatst. Maar je kunt nou eenmaal niet alles en je moet keuzes maken. Ik heb genoeg van gelezen om te weten dat dit weblog een en al kwaliteit uitstraalt.

De mensen achter het blog hebben een fascinatie voor de tijd rond 1900, die ze als volgt omschrijven: ‘Het fin de siècle is een bewogen tijd, een periode van grote veranderingen op politiek, maatschappelijk en artistiek gebied. Revolutionairen en conservatieven strijden om de macht. Betrekkelijk nieuwe politieke bewegingen als het communisme, socialisme en anarchisme roeren zich sterker dan tevoren. Nu de emancipatie van de mannelijke burger zo goed als voltooid is, eisen arbeiders en vrouwen hun rechten op. De beschaafde mens leert intussen, dankzij de geschriften van een Weense psychiater, op een andere manier naar zichzelf te kijken. De wetenschap neemt een hoge vlucht; allerlei uitvindingen doen hun intrede die het dagelijks leven radicaal zullen veranderen.’

Iedereen mag meedoen en zijn/haar bijdragen plaatsen, ‘zolang zij maar de lading van de voor dit platform gekozen tijdspanne dekken, in penvaardige inkt gedrenkt en door enige geestdrift gekleurd zijn.’ Op de website verschijnen artikelen, overpeinzingen, recensies en nieuwsberichten die gaan over de cultuur rond 1900, in de breedste zin des woords: architectuur, beeldende kunst, literatuur, wetenschap, muziek etc. Geen eendagsvlieg, want Rondom 1900, een initiatief van Peter Hoffman, bestaat al meer dan zes jaar. Ga er eens kijken.

De Mars, maandblad van en voor Overijssel (8)

De Mars was een Overijssels maandblad dat tussen 1953 en 1981 verscheen en waaraan bijna alle bekende journalisten/publicisten uit die tijd meewerkten. De Mars bevatte artikelen over regionale onderwerpen op cultureel, maatschappelijk, economisch en toeristisch terrein. De vaak lange(re) artikelen geven een goed tijdsbeeld. In deze rubriek vermeld ik per jaargang een aantal artikelen over onderwerpen of gebeurtenissen uit dit jaar. Dit keer jaargang 1958.

Thema’s of onderwerpen, in 1958 vaak ‘vraagstukken’ genoemd lijken soms op thema’s uit onze tijd, toch is de insteek vaak heel anders. Zo kent men het vraagstuk van het forensisme – het werken buiten de eigen woonplaats – en het vraagstuk van de migranten. Voor de goede orde, bij migranten ging het niet om immigranten, maar om ‘westerlingen’, die in Overijssel kwamen wonen omdat ze er werk en (vooral) een woning konden vinden. Afstand tot het werk en migranten zijn ook nu thema’s, al gaat het nu om heel andere zaken.

Forensisme
De steden trekken forenzen aan uit de dorpen in de provincie, waarbij de reistijd flink kan oplopen. Als nadelen worden genoemd:
- de vele extra uren reistijd en het feit dat men tussen de middag niet thuis kan eten verstoort het gezinsleven
- het reizen in kleine en grotere groepen kan vooral voor de meisjes zedenbedervend zijn
Deze problemen kunnen worden opgelost door te verhuizen naar de stad of door het werk naar de mensen te brengen. De auteur van het artikel wil de dorpsbewoners hun mooie woonplek echter niet afnemen en in de tweede oplossing ziet hij ook bezwaren. Het stichten van een fabriek in een dorp zorgt voor te grote gebondenheid en beperkte beroepskeuze.



Migratie
De Randstad loopt te vol. Stel dat er in 1980 al 14 miljoen Nederlanders zijn, dan zal de aanwas vooral buiten de Randstad moeten gaan wonen. De politiek zint op maatregelen die een volksverhuizing op gang moeten brengen. Voorlopig echter vertrekken er nog steeds meer Twentenaren naar het westen, dat om arbeidskrachten schreeuwt en dus beter betaalt, dan andersom. Uitgebreid komen westerlingen aan het woord om te vertellen over hun ervaringen in Overijssel. Zo interviewt Adriaan Buter Amsterdamse huisvrouwen die een in hun ogen prachtige duplexwoning in de Eternit-wijk in Goor bewonen. De nadelen zijn er wel degelijk en sommigen kunnen niet wennen aan de geslotenheid van de Tukker (‘een Amsterdammer heeft het hart op de tong, de Tukker bijt liever het puntje van zijn tong af, alvorens zijn mening te geven’). Ook de saaiheid, het gebrek aan winkels, de lagere lonen zijn geen pluspunten. Maar daar staat een mooie woning en de mooie natuur in de omgeving tegenover.


Foto: Thiemsbrug in Hengelo

Wederopbouw
De wederopbouw is voltooid, al zullen er nog vele nieuwe wijken uit de grond worden gestampt. In een speciaal nummer aandacht voor de wederopbouw in Hengelo en de feestweek Hengelo Herrezen.



Cultuur
In deze jaargang ook weer veel aandacht voor de culturele sector (schilderkunst, muziekleven). Ook het behoud van monumentaal erfgoed (die term werd toen nog niet gebruikt) is een belangrijk thema. Een speciaal nummer is gewijd aan verdwenen molens.
De Mars organiseerde een gedichtenwedstrijd voor jonge dichters en ontving 75 inzendingen. De eerste prijs was voor Katinka Terhorst uit Deventer. Over haar is weinig te vinden. Wel heeft onderstaand winnend gedicht indruk gemaakt. Het googelen levert aardig wat treffers op.



De tweede prijs was voor de 20-jarige Harry ter Balkt uit Enschede. Hebben we later nog iets van hem gehoord? Jazeker. Twaalf jaar later publiceerde hij zijn eerste bundel onder het pseudoniem Habakuk II de Balker en later zou hij als H.H. ter Balkt de P.C. Hooftprijs winnen.

Uit de Overijssel-collectie van de OBD (13): Twentekanaal

In de Overijssel collectie bevinden zich tientallen kaarten, rapporten en andere publicaties over de Twentekanalen.

Korte geschiedenis
Al tijdens de aanleg van de Overijsselse kanalen in het midden van de 19de eeuw werd er gepleit voor een kanaalverbinding tussen de IJssel en Twente. Liefst acht serieuze plannen werden in de loop van de tijd op papier gezet met verschillende tracé’s, totdat een in 1914 benoemde Staatscommissie het definitieve tracé bepaalde, waarmee de Tweede Kamer in 1919 akkoord ging. De ‘reddeloze toestand der staatsfinanciën’ - ook toen al -en de lange onteigeningsprocedures maakten dat pas in 1930 begonnen kon worden met de aanleg van het sinds kort weer in de belangstelling staande sluiscomplex bij Eefde. Het kanaal werd gegraven door een leger van werklozen met schop, kruiwagen en kiepkar. Op 6 mei 1936 vond de officiële opening plaats.



Boven en onder: reportage uit Eigen Erf van 28 augustus 1936 over de opening van de Enschedese haven, eindpunt van het Twente-Rijnkanaal, zoals het toen genoemd werd, door minister Van Lidt de Jeude van Waterstaat. Op 6 mei was het kanaal al officieel geopend door Koningin Wilhelmina.



Boeken, kaarten, rapporten etc.
Zoek in de Overijsselse Aquabrowser op het trefwoord ‘twentekanaal’ naar literatuur. Voor kaarten ga naar Overijssel in kaart en zoek op b.v. ‘kanaal’ en ‘twent(h)e’.

Beeld en geluid
Ik kan geen beelden of geluid vinden van de beide openingshandelingen, maar misschien heb ik niet goed gezocht.
Wel zijn er beelden va de aanleg (1950) en opening (1953) van de zijtak van het Twentekanaal.

Toekomst
Hoe belangrijk het kanaal nog steeds is bleek onlangs wel uit de gevolgen van de stremming bij de sluis in Eefde. De schade loopt in de vele miljoenen. Jaarlijks bevaren 15.000 schepen het Twentekanaal, ruim 40 per dag. Dat lijkt niet veel, maar de lading van één schip staat gelijk aan de lading van zo’n 200 vrachtwagens. Een extra sluis bij Eefde zal nodig zijn om in de toekomst dit soort problemen te vermijden. Ook om de binnenvaart te bevorderen wat nodig is omdat door de invoering van het Hoogfrequent Spoorvervoer in de Randstad de plaatsen langs de spoorlijn Arnhem-Oldenzaal ‘opgescheept’ zitten met 80 passerende goederentreinen per etmaal in 2020. Onaanvaardbaar voor de betrokken gemeenten. Een extra sluis, meer havenvoorzieningen en uitdieping van het kanaal vanaf Delden – in het kanaalvak Delden-Enschede kunnen schepen elkaar niet passeren – kunnen ervoor zorgen dat er veel meer goederen per schip kunnen worden vervoerd.
Steeds vaker wordt ook gepleit voor doortrekking van het Twentekanaal naar Duitsland om daar aansluiting te verkrijgen met het Mittellandkanaal en Dortmund-Emskanaal.

Muziek uit het oosten (46): The Prodigal Sons

Een speciale rubriek – voor de liefhebbers van muziek. Van alles wat – in ’t Engels of in ’t plat. Goud en oud, nieuw of fout.


In oktober van het vorige jaar koos ik voor een dialectnummer van Erwin Nyhoff voor deze rubriek. ‘Zeer gewaardeerd door kenners, relatief onbekend bij het grote publiek’, schreef ik toen. Dat ligt nu iets anders.
Erwin was in de jaren negentig zanger/gitarist bij de Zwolse band The Prodigal Sons. In 1994 waren ze op Pinkpop.

HCO op YouTube met historische films

Het Historisch Centrum Overijssel heeft sinds eind 2011 een kanaal op YouTube, waarop een aantal interessante historische films en filmfragmenten te zien zijn zoals:

Rondom de Peperbus (1952)
Volle kracht...! De fabricage van Stork-Ricardo-Dieselmotoren (1955)
Bedrijfsfilms Heemaf (vanaf 1938)
Kerstmis 1941
Hoog water in de IJssel bij Deventer (1940)
Etc.

De komende weken worden meer films op het kanaal gezet.

Schrijvers en vertellers in het Twents, Sallands of het dialect van Noordwest Overijssel

Af en toe krijgen we er vragen over. Of er bijvoorbeeld een lijst bestaat van sprekers die een avond in dialect kunnen verzorgen. Zo’n specifieke lijst bestaat niet. Toch is het niet moeilijk om achter namen en adressen te komen van schrijvers, vertellers of presentatoren die zich bedienen van dialect. Hieronder een aantal tips.

Door het KCO is een Sprekerslijst Overijssel samengesteld. Op deze lijst staan ook een aantal schrijvers, dichters, vertellers en presentatoren in dialect.

Informeer bij de Overijsselse streektaalconsulenten:
Philomène Bloemhoff – verbonden aan de IJsselacademie – voor Salland en NW Overijssel: phbloemhoff@ijsselacademie.nl 038-3315235
Harry Nijhuis – verbonden aan TwentseWelle – voor Twente:
h.nijhuis@twentsewelle.nl 053-4807680

Veel schrijvers en dichters in de streektaal hebben zich verenigd in de Schrieversbond Overiessel. Contactpersonen zijn:
Salland, Noordwest Overijssel: Jannie Bakker janniebakker@genemuiden.info
Twente: Bert Wolbert a.g.m.wolbert@utwente.nl