Twente toen en nu

De serie Twente toen en nu, uitgegeven door Waanders, gaat maandelijks in 16 afleveringen verschijnen. Het eerste deel Langs weg en vaart is inmiddels uit en doet meteen sterk denken aan de in 1992 verschenen Ach lieve tijd: Duizend jaar Twente en de Twentenaren, eveneens uitgegeven door Waanders. Beide series behandelen per aflevering een bepaald thema en bevatten veel illustraties. De redactie van Twente toen en nu bestaat uit Waanders-redacteur Menno van der Laan en de journalisten Jan Haverkate en Gerard Vaanholt, die beiden tevens auteur zijn van het merendeel van de afleveringen. Haverkate en van der Laan zaten ook in de redactie van Ach Lieve Tijd. Een snelle nieuwe uitgave op basis van een al eerder uitgegeven publicatie? Nee, blijkbaar is daar voor gewaakt.
De thema’s zijn wat anders ingedeeld. De uitgelichte onderwerpen per thema zijn andere dan in Ach lieve tijd en dat geldt ook voor de foto’s.
De eerste aflevering Langs weg en vaart van Twente toen en nu, geschreven door Jan Haverkate is te vergelijken met Duizend jaar Twente, de Twentenaren en hun reislust, geschreven door Jan ten Hove, uit de serie Ach lieve tijd. Eén foto staat in beide uitgaven. De teksten en onderwerpen zijn zoals gezegd verschillend. Komt nog bij dat de nieuwe serie qua formaat wél in de boekenkast past.

SAB viert 450-jarig bestaan in 2010

In 1560 werd de privé-bibliotheek van pastoor Phonocius door de stad Deventer aangekocht. Zo kreeg Deventer een stadsbibliotheek die later vooral bekend werd onder de naam Athenaeumbibliotheek en nu dan, bijna 450 jaar later, na samenvoeging met het Stadsarchief, bekend staat als SAB (Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek).

De SAB gaat het jubileumjaar 2010 vieren met een groot aantal activiteiten:
• de beroemde Ortelius-atlas keert na restauratie terug naar Deventer.
• een bijzondere heruitgave van 'Weghwyser Door de Provintie van Overyssel', een toeristische reisgids in beeld en tekst uit de 18de eeuw, met prachtige historische kaarten van de provincie Overijssel.
• fototentoonstelling 'Eigenzinnig onderwijs in Deventer'.
• Nieuwe website www.deventerboekenstad.nl Deze website bevat een schat aan informatie over de geschiedenis van drukkers, uitgevers, schrijvers en het aan het boekenvak verwante culturele leven.
• album Herinnering aan Deventer, dat een prachtig beeld van de ontwikkeling van de stad in het eerste kwart van de vorige eeuw geeft.
• Een grote overzichtstentoonstelling, waarbij SAB in het Historisch Museum Deventer (De Waag) het grote publiek tien eeuwen boeken- en archiefschatten toont
• Presentatie van het boek Romantiek en mythevorming rond een bibliotheek; 450 jaar geschiedenis van Stads- en Athenaeumbibliotheek, geschreven door Hans Peeters.
• Presentatie van het nieuw standaardwerk: Geschiedenis van Deventer, geschreven door Henk Slechte
• Symposium en workshops voor het onderwijs

Voor meer uitgebreide informatie zie de website van SAB.

Overijsselaars op reis (10): Jacobus Craandijk (1834-1912)

Jacobus Craandijk een Overijsselaar? Eigenlijk niet, maar op een weblog kun je je vrijheden permitteren. Bovendien, een klein beetje Overijsselaar was hij wel. Hij werd geboren in Amsterdam, groeide op in Den Haag, en woonde in Rotterdam en Haarlem. Maar precies 150 jaar geleden, in 1859, werd hij op 24-jarige leeftijd beroepen als Doopsgezind predikant in Borne, een Doopsgezinde gemeente die slechts veertig leden telde, die allen behoorden tot aan elkaar verwante fabrikeursfamilies. In het Levensbericht in het Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (1913) staat over zijn Bornse tijd: ‘Craandijk werd er door Zijne prediking in de kleine huiselijke kerk, door zijn gemoedelijk godsdienstonderwijs, door Zijne bezoeken en zijn gemeenzaam deelen in lief en leed de huisvriend zijner gemeente, en bij de viering van zijne veertigjarige ambtsbediening zijn de weinige overgeblevenen (uit Borne) hem dit te Haarlem welsprekend komen toonen’. Craandijk had tijd genoeg om ‘vrijbeurten’ te vervullen bij andere Doopsgezinde gemeentes in het oosten van het land, leerde in Zwolle Anna Geertruida Ballot kennen, met wie hij in 1861 trouwde. Toen hij in 1862 beroepen werd in de belangrijke gemeente Rotterdam kon hij niet weigeren – hij moest tenslotte ook aan zijn carrière denken - , maar hij ging met pijn in het hart weg uit Borne. Hij stelde zijn vertrek zo lang mogelijk uit en vertrok vier maanden later dan gepland, op de dag van de grote brand van Enschede (7 mei 1962) naar Rotterdam.

Jacob van Lennep bezag Nederland in 1823 door de ogen van een wandelaar, een halve eeuw later deed Jacobus Craandijk hetzelfde. Er was een en ander veranderd in die 50 jaar, maar het verslag van de wandelingen van Craandijk, zoals weergegeven in Wandelingen door Nederland met pen en potlood, was het laatst vastgelegde beeld van Nederland voor de grote veranderingen op het gebied van verkeer en vervoer, communicatiemiddelen, industrialisatie en vóór de grote stadsuitbreidingen, hoewel het begin van die nieuwe tijd uit zijn reisverslagen doorklinkt.



De kleine Bornse Doopsgezinde gemeente liet Craandijk voldoende tijd om de streek te verkennen. Maar er over schrijven deed hij vijftien jaar later pas. Toen maakte hij drie wandelingen door Twente die hij in zijn boeken heeft beschreven. In 1986 is een heruitgave van de Twentse Wandelingen verschenen met een inleiding van B. Olde Meierink.
Ook andere delen van Overijssel werden door Craandijk bezocht. Zijn Wandelingen door Nederland met pen en potlood zijn gedigitaliseerd en allemaal na te lezen op de website van DBNL.

Wat betreft Overijssel is hier het volgende te lezen:
Diepenheim
Twenthe (1e gedeelte)
Twenthe (2e gedeelte)
Van Wijhe naar Diepenveen

Kijk ook op de website van Bert Kolkman voor veel meer informatie over Jacobus Craandijk.

Muziek uit het oosten (21): First Move - It's all over now, baby blue

Een speciale rubriek – voor de liefhebbers van muziek. Van alles wat – in ’t Engels of in ’t plat. Goud en oud, nieuw of fout.


Textielbeat
In december is er weer een nieuwe aflevering van Textielbeat. Veel (behoorlijk) oudere jongeren zullen net als bij de vorige edities van dit evenement weer afkomen op deze reünie voor jaren-zestig bandjes en hun toenmalige publiek.
Mark Peeters schrijft in Insel der Träume: Musik in Gronau und Enschede 1895-2005 over de Enschedese muziek-scene van veertig jaar geleden: ‘Enschede lag te ver weg van de grote Nederlandse steden. Misschien juist door een zeker isolement kon er een eigen wereld met een eigen geluid ontstaan. Waar de sociale en politieke onrust in de wereld zorgde voor rauwe, opstandige tonen, klonk in Twente harmonieuze samenzang'.

Alleen The Buffoons en Teach Inn zijn landelijk doorgebroken. Maar iedere Enschedeëer van zekere leeftijd kent de namen van de bands nog: First Move, Honest Men, Rowdy’s, Hun, Rabbits etc.
De muziek was verre van revolutionair, de bands speelden voornamelijk covers. De populariteit van de reünies in Enschede (zowel bij bandleden als publiek) is natuurlijk gewoon jeugdsentiment, maar er is meer. In de uitgebreide documentaire over dit fenomeen, die bij RTVOost werd uitgezonden (zie hier en hier), wordt geprobeerd daar de vinger op te leggen evenals in dit krantenartikel.

Fotowedstrijd ‘Meest Nederlandse plek’ bij Pauw & Witteman

Een keer iets anders dan politiek, BN’ers en de laatste hypes bij Pauw & Witteman. Een heuse fotowedstrijd met als inzet het binnenkort te verschijnen boek Heel Nederland van Rik Zaal. Op de website van Pauw & Witteman kon je de afgelopen weken een foto inzenden. Vierhonderd personen hebben dat gedaan. Veel geijkte sneeuw- en ijsplaatjes, maar ook heel bijzondere foto’s. Zet de diashow aan en er trekt een fraai beeld van Nederland voorbij. Rik Zaal zal morgen (21 oktober) de winnaar uitkiezen.


Twee Overijsselse inzendingen: boven Het Hondeven bij Tubbergen (Anne Oude Avenhuis)en onder Ossenzijl (van der Voort)



Aanvulling 22 oktober:
Als 'Meest Nederlandse plek' werd door Rik Zaal onderstaande foto van Jeroen Taalman aangewezen: een weiland in Bleskensgraaf (Alblasserwaard). Zie ook de door Rik Zaal uitgekozen nummers twee en drie.

Jolande Withuis wint Grote Geschiedenis Prijs

De Grote Geschiedenisprijs voor het beste geschiedenisboek is dit jaar gewonnen door Jolande Withuis, auteur van de biografie Weest manlijk, zijt sterk over het leven van verzetsheld Pim Boellaard.

De prijs is een initiatief van Het Historisch Nieuwsblad, Volkskrant, VPRO en NPS en werd ingesteld in 2007. Eerdere winnaars:
2007 Auke van der Woud met Een nieuwe wereld
2008 Luuc Kooijmans met Gevaarlijke kennis - inzicht en angst in de dagen van Jan Swammerdam

Jury-voorzitter Frits Bolkestein verwoordde het oordeel van de jury over Jolande Withuis, de winnares van 2009. ‘Haar afgewogen behandeling van de vraag wat een held is, en wat iemand tot een held maakt, heeft ervoor gezorgd dat dit boek van een bijzondere categorie is’ en ‘De betekenis van de biografie van Withuis overstijgt het boekstaven van de daden en gedachten van een groot man. Zij stelt met dit boek de overheersende gedachte over de Tweede Wereldoorlog ter discussie, namelijk de oorlog als ‘grijs verleden’ waarin het leven niet zozeer draaide om ‘goed en fout’, maar een kwestie was van aanpassen aan een moeilijke tijd’

De biogafie Weest manlijk, zijt sterk gaat over generaalszoon Pim Boellaard (1903–2001), die zich in 1940 bij het verzet aansloot. Hij werd lid van de de zogenaamde Ordedienst (OD), een verzetsgroep die grotendeels bestond uit (reserve-)officieren. De groep werd in 1941 getroffen door een arrestatiegolf, maar Boellaard wist te ontkomen en dook onder. Na verraad werd hij op 5 mei 1942 echter alsnog gearresteerd. Tijdens zijn gevangenschap in het Oranjehotel werd hij, als enige Nederlander, ondervraagd door zowel Heinrich Himmler als Reinhard Heydrich. Boellaard zat drie jaar gevangen, onder meer in het Nacht und Nebel-kamp Natzweiler en in Dachau. Boellaard overleefde de oorlog en werd opgenomen in de staf van prins Bernhard met wie hij gedurende zijn hele leven bevriend bleef. Na de oorlog was hij betrokken bij de vervolging en berechting van een aantal oorlogsmisdadigers.

Jolande Withuis is als sociologe verbonden aan het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Bij het schrijven van het boek maakte ze gebruik van onder meer dagboeken en gevangenisbrieven. In het boek geeft ze een beeld van een 'man van staal met onverwacht zachte kanten'.

De andere genomineerden waren:
Cees Fasseur met Juliana en Bernhard : het verhaal van een huwelijk : de jaren 1936-1956
Luc Panhuysen met Rampjaar 1672 : hoe de Republiek aan de ondergang ontsnapte
Wilfried Uitterhoeve met Cornelis Kraijenhoff 1758-1840 : een loopbaan onder vijf regeervormen
Marja Vuijsje met Joke Smit : biografie van een feministe

Nationale Krakercompetitie: uitdaging en mooie prijzen

Nationale Krakercompetitie 2009
De Nationale Krakercompetitie gaat op 30 oktober 2009 voor de zevende maal van start. Deze zoekwedstrijd wordt online gespeeld waarbij de deelnemers moeilijke vragen (hersenkrakers) met behulp van internet oplossen.
De hoofdprijs is een weekend Athene voor twee personen.

Initiatief van de openbare bibliotheek
Deze gratis zoekwedstrijd op internet wordt georganiseerd door de Vereniging van Openbare Bibliotheken in samenwerking met NRC Next en Google. De competitie trekt ieder jaar duizenden deelnemers uit binnen- en buitenland. Zij ervaren de competitie als leuk, leerzaam en verslavend. Deelnemen kan als individu of met een team. Er zijn aantrekkelijke prijzen te winnen zoals een reis voor twee personen naar Athene, geldprijzen voor teams en rondeprijzen.

Pittige vragen
Iedere wekelijkse ronde bestaat uit zeven (hersen)krakers die bedacht zijn door een team van bibliothecarissen en zoekprofessionals. Zij lieten zich inspireren door de vele vragen die ze in hun dagelijkse praktijk tegenkomen, zowel aan de balie van de bibliotheek als via al@din, de digitale vraagbaak van de openbare bibliotheken.
De krakervragen zijn in de vorm van een verhaaltje gesteld, prikkelen de verbeelding, gaan over allerlei interessegebieden en confronteren de deelnemer met onvermoede internetbronnen.

Voorbeeld krakervraag
"Waarom zou de bliksem niet twee keer op dezelfde plaats kunnen inslaan?" aldus bondscoach Otto Rehhagel, EK Voetbal 2008. Niet alleen op dezelfde plaats, maar ook op de dezelfde persoon. Een dubieus record staat op naam van een man die zelf diverse keren door de bliksem getroffen is en het overleefde. Zijn verhaal is onder andere terug te vinden in een boek over de geschiedenis van de bliksem uit 2008.
Vraag: Wat is de naam van de begraafplaats waar hij is begraven?

De bedenker van de Nationale Krakercompetitie en organisator van deze unieke wedstrijd is mijn collega René van der Have. Telkens weer lukt het hem series knap opgebouwde vragen te bedenken, waarbij de antwoorden vaak via omwegen gevonden kunnen worden. Maar ze kunnen altijd gevonden worden, dat is zeker, dus blijf je doorzoeken en geeft het veel voldoening – ik spreek uit ervaring – wanneer je een antwoord gevonden hebt.
Ga deze uitdaging aan, je hebt niets te verliezen …