donderdag 31 oktober 2013

Souvenirs van de Woeste Grond

Het project volgen op Facebook? Klik op afbeelding hierboven.

Woensdag 13 november vindt de aftrap plaats van het verhalenproject ‘Souvenirs van de Woeste Grond’ van het Kunstenlab en Landschap Overijssel, waarin het landschap, de veranderingen en de identiteit van de bewoners centraal staan. In november en december gaan twee kunstenaars, Heidi Linck en Hans Jungerius, in Overijssel op pad om de verhalen in en over het landschap op te halen en te behouden voor de volgende generatie. Zij gaan dat doen op acht locaties in Overijssel. Vaste punten in het landschap die zich elk op een ander landschapstype, zoals het zeekleilandschap en het ijstijdenlandschap bevinden. De locaties liggen in Vriezenveen, Vollenhove, Rouveen, Lemelerveld, Usselo, Losser, in de buurt van Diepenveen en op Fortmond.

Beide kunstenaars zullen enige tijd verblijven op elk van de plekken. Ze hebben beiden een eigen methode om de verhalen op te duiken. Het gaat om verhalen over de gevolgen van ontginning, industrialisatie, ruilverkaveling: de grootschalige veranderingen van het landschap en de laatste generatie nog levende mensen die dit mee hebben gemaakt. De verhalen kunnen geschiedkundig zijn, maar het gaat vooral ook om persoonlijke herinneringen, mythes en legendes.

Het resultaat is na het verblijf van de kunstenaars te zien op een online platform en zal voor die tijd ook al te volgen zijn via social media, o.a. Facebook. Het platform is een middel om de verhalen, klein en groot, zichtbaar te laten zijn, te behouden en is ook een uitnodiging aan bewoners én bezoekers die plekken te gaan ontdekken en wellicht herkennen.

In de tweede fase van het project zullen volgend jaar op basis van de opgehaalde verhalen 8 kunstenaars voor elke plek een souvenir maken die op verschillende plekken in de provincie verkrijgbaar zijn en ook te zien zijn op de toekomstige website.

zondag 27 oktober 2013

Mediagrafie (9): Deventer

In de jaren tachtig werkte ik mee aan het samenstellen van bibliografieën en catalogi in gedrukte vorm over voornamelijk Overijssselse onderwerpen. Bibliografieën verschijnen bijna niet meer. Er is ook zoveel meer informatie te vinden dan alleen gedrukte materialen. Hierbij een ‘aanzet tot een mediagrafie’, ditmaal van Deventer. Wie aanvullingen heeft, graag….


Informatie over Deventer is uiteraard te vinden op Plaatsengids en Wikipedia.

Geschiedenis van Deventer
Een apart lemma op Wikipedia.
De Canon van Deventer, een geschiedenis van Deventer in vijftig vensters.
Op InZicht is een historische stadswandeling door Deventer te maken.
Zoek in MijnStadMijnDorp op ‘deventer’
Deventer monumenten van geschiedenis en kunst

Plaatsbeschrijvingen
A.J. van de Aa – Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden (1851)
Deventer in 1890
Deventer in 1935

Foto’s – films
Deventer in beeld. Behalve foto’s ook stadsplattegronden, ansichtkaarten en affiches.
Deventer in oude ansichten
Beeldbank Historisch Centrum Overijssel (foto’s en films)
Fotoarchief Peter Leeuwen
Beeldbank Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Berichten en filmpjes op Geschiedenis 24


Romans en verhalen die zich (gedeeltelijk) afspelen in Deventer.
Informatie over Deventer schrijvers en drukkers.

Boeken, tijdschriften, dvd’s etc. over Deventer (zoek op Deventer)

Deventer in historische kaarten
Kaart van Deventer en omgeving (1849)

Deventer in de krant
Deventer Dagblad (1869-1945)

Dialect van Deventer (voorbeelden)

Bekende Deventernaren van vroeger en nu (vul bij plaats Deventer in)

Genealogie

Deventer familienamen
Typisch Deventer familienamen, waarvan in 1947 meer dan de helft van de naamdragers in Deventer woonde – de zogenaamde ‘kernnamen’ in het Nederlands Repertorium van Familienamen (eerst totaal Overijssel, dan Deventer):
Brakel (70-40), Brendel (58-54), Brilleman (56-32), Cornelissen (60-30), Eykelenkamp (84-66), Geerlink (55-38), Goldenbeld (67-48), Groothedde (91-54), Hekkers (57-50), Hermans (76-40), Heukels (77-52), Hunink (70-51), Kedde (85-56), Kersten (86-52), Kloezeman (56-33), Koldewijn (70-42), v.d. Leur (73-51), Lueks (50-37), Maassen (50-32), Melkert (51-50), Oosthoff (50-31), Ordelman (117-68), Overkamp (51-38), Pouw (60-31), Preusterink (57-50), Renssen (63-40), te Riele (164-100), Rouw (51-35), Severein (63-45), Steenbruggen (117-90), Stelder (52-50), Stempher (120-101), Stenvert (55-51), Sterling (53-51), Stok (73-66), Top (100-59), Velders (54-35), Veldhoen (113-71), Versteege (52-37), Vosmeijer (72-50), Wagenvoort (91-46), van Welbergen (51-41), v.d. Werff (56-28), Westervoorde (50-32), Wijnbergen (80-50), Zomerlei (57-50)

Genealogisch bronmateriaal
Ga naar: Diversen – Regionale bestanden – Digitale bronbewerkingen (link in de tekst) – Overijssel – internet.

zaterdag 26 oktober 2013

Topografische kaart van 1849 (32): Holten en Markelo

Een van de meest bijzondere kaarten uit de Overijssel Collectie is de Topografische kaart van Overijssel, 1849, vervaardigd in opdracht van de provincie Overijssel. Door de systematische kartering door het Kadaster en triangulatie van Krayenhoff konden er toen voor het eerst kaarten op grote schaal gemaakt worden, die ook nog nauwkeurig waren. Deze kaart was de eerste kaart van Overijssel, waarop o.m. gedetailleerd grondgebruik en administratieve grenzen werden weergegeven. De kaart is in 32 katernen op linnen geplakt.
Deze kaart, die vrij zeldzaam is, verscheen zo'n tien jaar eerder dan de bekende Topografische Militaire Kaart.

Hieronder een gedeelte van de kaart dat de regio Holten-Markelo bestrijkt. Daaronder twee kaartgedeeltes in detail. Klik erop voor vergroting.




In dezelfde tijd dat deze kaart tot stand kwam gaf A.J. van der Aa zijn Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden uit (1839-1851) met topografische beschrijvingen. Dit 13-delige woordenboek is tegenwoordig full-text op Google Books te vinden.

Van steden, dorpen en zelfs veel gehuchten, maar ook van rivieren en andere geografische namen is in dit naslagwerk een beschrijving te vinden, die de toenmalige situatie weergeeft. Enkele voorbeelden:
Holten
Markelo

donderdag 24 oktober 2013

Bekijk uitzendingen Andere Tijden met Histomap


Ter gelegenheid van de 500ste uitzending heeft Andere Tijden een Histomap op haar website geplaatst. Hiermee wordt een groot deel van het Andere Tijden Archief geografisch ontsloten. Uitzendingen waarvan het onderwerp te maken heeft met een bepaalde plaats of plek in Nederland of in het buitenland kun je met een klik op de kaart selecteren en bekijken.

Nieuw op de website is de speciale videoboodschap waarin Hans Goedkoop in 5 minuten terugkijkt op 13 jaar Andere Tijden.

En dan is er natuurlijk nog het uitgebreide chronologische archief met 13 jaar afleveringen die allemaal bekeken kunnen worden.


maandag 21 oktober 2013

Regionale uitgaven 2013-16

Rubriek met aanschafinformaties voor collectioneurs in de bibliotheken van Overijssel, maar uiteraard ook voor iedere belangstellende.

Ga voor bestellingen (bibliotheken) naar Bicat Wise – Titels – Besteladministratie – Kies voor IAI’s – Week 2013-43

IAI’s 2013-16

OLDO: Overijsselsche lokaalspoorwegmaatschappij Deventer Ommen: 1910 - 1935 / Bert Terlouw en Wim Gerrits. - Raalte : Veldhuis Media B.V., 2013. - 81 p. - Omslag vermeldt : De verdwenen spoorlijn : een speurtocht door Salland. – ISBN 9789075925159. - € 14,95


De OLDO-lijn, de Overijsselsche Lokaalspoorwegmaatschappij Deventer Ommen heeft 25 jaar bestaan, van 1910 tot 1935. Het aanvankelijke optimisme over ontsluiting van Salland en de economische ontwikkeling van de streek werd onder meer door de wereldwijde recessie niet bewaarheid. Het boek bevat vooral foto's van nog zichtbare stille getuigen en van verdwenen plekken, van stations en materieel en ook veel kaartmateriaal. Achterin is een wandelroute opgenomen die langs het voormalige traject leidt.

Rollecate vereeuwigd (1913-2013): die niet recht en weet den gront van haer bedrijf is staeg een slappe gans en noijt een handig wijf / red. René Berends, Sterre Delemarre, Marijke Eijsink ... [et al.]. - Deventer : Corps 9 Publishers, 2013. - 157 p. – ISBN 9789079701230. - € 22,50


Lerares Theda W.S. Mansholt was de grondlegster van het landbouwhuishoudonderwijs in Nederland. Van 1913 tot 1941 was zij directrice van de nieuwe opleiding voor landbouwhuishoudleraressen ‘Rollecate’ in Den Hulst (Nieuwleusen). Deze opleiding werd in 1930 verplaatst naar Deventer als ‘Nieuw Rollecate’. Foto's, verhalen en anekdotes schetsen de schoolcultuur, de schoolsystemen, het studentenleven en de feestavonden. Ook komt het gebouw aan bod, en de connecties van Rollecate met de buurt en met andere scholen. In de mooie tuin, voor buurtbewoners een ontmoetingsplek, ontstond bij enkelen van hen het idee voor dit boek over de geschiedenis van Rollecate. Over de mensen en het gebouw: van lerares huishoudkunde tot milieukundestudent, van opleidingstuin tot buurttuin en van schoolgebouw tot atelierruimte.

Bloed bevlekte veren / Ronald Wanrooy. - Soest : Boekscout, 2013. - 258 p. – ISBN 9789402201550. - € 19,15


Zwollenaar Ronald Wanrooy is naast zijn werk als sportinstructeur ook actief als componist, tekstdichter, schilder en schrijver. Hij schreef eerder twee fantasy-boeken en nu een thriller.
Flaptekst: ‘New York City. Er vinden vijf bizarre moorden plaats binnen vier dagen, zonder sporen, zonder getuigen en zonder verdachten. De afdeling moordzaken van de NYPD staat voor een raadsel. Tot een wending alles plotseling overhoop gooit. Wat verbindt de vijf slachtoffers, vier mannen en een elfjarig meisje, met elkaar? Geleidelijk ontvouwt zich een psychologisch, zenuwslopend steekspel tussen jager en prooi.’

De Broeren en zijn gewelven / Herman Aarts; [red. Menno van der Laan]. - Zwolle : Waanders Uitgevers, 2013. - 136 p. – ISBN 9789491196522. - € 9,90
De Broeren en zijn geschiedenis / Herman Aarts ; [red. Menno van der Laan]. - Zwolle : Waanders Uitgevers, 2013. - 144 p. – ISBN 9789491196485. - € 9,90



De oude Broerenkerk heeft een nieuwe bestemming gekregen: boekhandel Waanders heeft zich er gevestigd. Ter gelegenheid van dit feit zijn er twee boekjes verschenen: De Broeren en zijn gewelven en De Broeren en zijn geschiedenis.
In ‘De Broeren en zijn geschiedenis’ wordt 550 jaar Zwolse geschiedenis aan één gebouw gekoppeld 1465 stichtten de dominicanen en Broerenklooster op Het Eiland, een smalle strook land, ten noorden van de oude stadskern Zwolle. De bij het klooster behorende Broerenkerk doorstond de beeldenstorm, de Hervorming en de Franse tijd. In 1982 werd de kerk voor erediensten gesloten. In 1983, werd de kerk gerestaureerd en kwamen de spectaculaire gewelfschilderingen onder de vele lagen van witkalk tevoorschijn. Deze schilderingen vormen het onderwerp van ‘De Broeren en zijn gewelven’. In het boekje worden deze schilderingen - afbeeldingen van bloemen, Bijbelse taferelen en familiewapens, gildewapens en het stadswapen van Zwolle – uitgebreid beschreven. Omdat er nu verdiepingen in de kerk gebouwd zijn, kun je ze nu van dichtbij aanschouwen.

Tot slot een boekje dat geschreven werd door mijn collega Gerda Koppelman. Ze schreef niet alleen de (grappige) versjes maar tekende ook de illustraties.

De beestenboel van Geintje Kort / Gerda Koppelman. - Soest : Boekscout.nl, 2013. - 96 p. – ISBN 9789402201611. - € 15,-
Ook te bestellen bij koppelmangerda@gmail.com


In 1998 gaf de Overijsselse Bibliotheek Dienst het boekje "Animallepraat" door Geintje Kort uit, met 55 speelse dierengedichten in de trant van Kees Stip. Geintje Kort is het pseudoniem van Gerda Koppelman. Na deze bundel schreef ze er nog 35. In dit boekje "De beestenboel van Geintje Kort" staan alle 90 versjes. Deze gedichtjes bevatten portretten van dieren. Hoewel er in elk gedichtje een plaatsnaam voorkomt, zijn het toch geen limericken, want het rijmschema is net anders. In 2013 won Gerda Koppelman de vijfde prijs in de Willem Wilmink Dichtwedstrijd met het gedicht "Op een meikever".

Hieronder een voorbeeld van één van de 90 versjes:

zondag 20 oktober 2013

Expositie De Twentsche Kunstkring in TwentseWelle

Afgelopendonderdag werd de expositie 'De Twentsche Kunstkring' in TwentseWelle in Enschede geopend. De expositie bestaat uit meer dan 150 werken, die uit het bezit komen van tal van particulieren en instellingen. Veel van deze werken zijn nooit eerder geëxposeerd.

Afbeelding: Leden van de Twentsche Kunstkring aan het werk, schets van Bert Henri Bolink

De Twentsche Kunstkring
De Twentsche Kunstkring was actief in onze regio in de eerste helft van de vorige eeuw. De kring werd in 1934 in Enschede opgericht en bestond uit onder anderen Evert Rabbers, Gerard Cornelis Krol, Pieter Nijgh, Cornelis Broerse, Bert Henri Bolink, Ina Scholten-van Heek, Jan Broeze, Willem de Wijs, Rinze Visser en vele andere in Twente werkende kunstenaars. Ze waren kunstenaars met hart en ziel. Dat is voelbaar en zichtbaar in hun werk. Het waren geen vernieuwers maar ze legden wel een vergeten wereld vast. Er werd van alles geschilderd en getekend. Idyllische plekjes in Twente zoals die er in de jaren 1930 nog waren, maar ook stadsgezichten, portretten en stillevens. Men tekende ook elkaar, werkend naar model of in de vrije natuur. Bijzonder is dat alleen Jan Broeze (Markelo) in Twente geboren is, de overige schilders behoorden tot de ‘import’, maar de meesten hebben Twente niet meer verlaten.


Boven: Evert Rabbers - De paardenmarkt in Goor. Onder: Jan Broeze - Winterlandschap


De tentoonstelling duurt tot en met 5 januari. Bij elk schilderij wordt een verhaal verteld dat via podcast te beluisteren is. Paul Abels van AFdH-uitgevers schreef een boekje voor de tentoonstelling: ‘Schilders tussen Dinkel en Regge: De Twentsche Kunstkring 1934-1950’.

Op de website Wie is wie in Overijssel staan biografische portretten van twee van de belangrijkste kunstenaars die lid waren van de Twentse Kunstkring: Evert Rabbers en Jan Broeze.


vrijdag 18 oktober 2013

Jaarboek Twente met thema 'Over de grens' gepresenteerd


Vanmiddag werd in het mooie klooster Frenswegen 'oawer 'n poal' bij Nordhorn het Jaarboek Twente 2014 gepresenteerd. ‘Over de grens – oawer ’n poal’ is ook het thema van het nieuwe jaarboek.


Foto boven: Oud-voorzitter van Euregio Frans Willeme ontvangt het eerste exemplaar. Foto onder: Jan Riesewijk (links) kreeg de lachers op zijn hand met zijn onvervalst Lossers cabaret. (Foto's: Dinand Webbink)


Ooit vormde het Twents-Duitse grensgebied één gebied zonder grenzen. De bewoners spraken b.v. dezelfde taal en kenden dezelfde gebruiken.
Een aantal artikelen in het nieuwe jaarboek hebben betrekking op het thema, b.v.:
- Daar rust de Tubanter in ’t heuvelig graf. Twente en zijn buren rond het begin van onze jaartelling, door Huub Scholte Lubberink
- Veranderend Duits grenslandschap door Energiewende, door Jan Bengevoord
- Geen Guten Morgen, maar Heil Hitler. Twente en nazi-Duitsland 1933-’40, door Froukje Demant
- De NSNAP en NSB onder de Nederlanders in de graafschap Bentheim 1933-’35, door Helmut Lensing
- De grensdialecten van Twente, Bentheim en Westmünsterland: verleden, heden en toekomst, door Ludger Kremer
- Een rijke bron. Het archief van de Fürst zu Bentheim- Steinfurt en de boerderijen in Twente, door Heinrich Voort
- en een mooi verhaal van Guus Goorhuis over ‘een Groafschupper grensganger’, de dichter Carl van der Linde

Andere artikelen:
- Cultuurhistorische canons: van hype tot genre, door Ewout van der Horst
- Waarom werd Enschede de grootste stad van Twente?, door Bastiaan Willink
- Water bij Westerflier, door Geert Bekkering

Het Jaarboek Twente heeft sinds kort een eigen website waar de nieuwe uitgave besteld kan worden. Uiteraard ligt het voor € 15,95 ook te koop in de Twentse boekhandels.