Nederlandse Liederenbank bevat 50.000 volksliedjes en andere traditionele liederen

Afgelopen week zijn 50.000 Nederlandse liedteksten online beschikbaar gekomen. Het zijn volksliederen, geuzenliederen, psalmen en kerstliederen, marktzangen, kinderliedjes en nog veel meer traditionele liederen van voor het jaar 1900. Aan de digitalisering is vijf jaar gewerkt tijdens het project Dutch Songs On Line. Hierin werkten samen de Universiteit Utrecht, het Meertens Instituut van de KNAW en de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL).

De 50.000 liedteksten zijn toegankelijk gemaakt via de website van de Nederlandse Liederenbank en van de DBNL. Tussen de beide websites zijn links aangebracht, zodat per lied een maximum aan relevante informatie beschikbaar is, over melodieën, tekstvarianten, auteurs, uitgevers en het reeds gedane onderzoek. Ook zijn een groot aantal scans van oorspronkelijke liedbundels opgenomen.

Zoeken
Er zijn vele zoekmogelijkheden. Zoeken op alle woorden of gericht zoeken op titel, beginregel, auteur, trefwoord, genre etc.

Voorbeeld: Anton op/met ’n bok
Ik ken niet zoveel volksliederen van voor 1900, maar heb het eens geprobeerd met het in Oost-Nederland bekende Anton met ’n bok, op dit weblog al eerder te beluisteren in een versie van Boh Foi Toch en van Hans Theessink. Zoekend op Anton/Antoon in combinatie met bok kreeg ik een groot aantal treffers. Soms alleen een verwijzing naar een nummer op een CD, maar vaak met gescande tekst, of met muzieknotatie en soms zelfs met geluid. Heb je een versie van het lied gevonden dan verschijnen er weer verwijzingen naar liederen met de zelfde tekstregels of liederen met dezelfde melodie.

Tips en trucs voor het zoeken in Delpher

Delpher, de nieuwe allesomvattende portal voor online raadplegen van onder meer oude boeken, kranten en tijdschriften is op zoek naar tips voor het zoeken in Delpher en heeft ook een handleiding gepubliceerd.

Zoektips
Delpher doet een oproep aan degenen die een eigen zoekstrategie ontwikkeld hebben of slimme en originele zoektips hebben om deze te delen op het blog van Delpher. Op dit blog staan inmiddels al een aantal voorbeelden van zoektips. De meest originele zoektip wordt beloond met een facsimile van de Atlas De Wit. Op donderdag 3 juli wordt de winnaar bekendgemaakt.

Handleiding
Ewoud Sanders, historicus en journalist, heeft voor Delpher een handleiding gemaakt, waarin wordt uitgelegd hoe ‘uitgebreid zoeken’ werkt en hoe je zoekresultaten kunt filteren of hoe je een wildcard kunt gebruiken.

Bijzondere weblogs (9): Elken dag nè foto! Blog oawer het dagelijks leawn

Vorig jaar volbracht Henk van de Riet alias Henk van ’n Kroaks het 365 dagen project, wat er op neerkwam om elke dag een foto te maken met een tekst erbij. In maart van dit jaar zette hij z’n ‘project’ voort onder een andere naam: Elken dag nè foto! Niet voor niets heeft hij zijn blog ‘Blog oawer het dagelijks leawn’ genoemd. Het weer, dieren, activiteiten en gebeurtenissen, de omgeving, de natuur, uitstapjes of zo maar mooie foto’s komen op zijn weblog voorbij. Alle foto’s geven weer aanleiding tot een mening, beschrijving, commentaar of andersoortige tekst, die zijn opgeschreven in het dialect van ’n Waterhook tussen Enter en Rijssen. Het Riessens dialect maakt de stukskes plezèerig um te leazn.
Zelf weet ik dat bloggen niet gaat zonder inspiratie en een beetje discipline. Bewonderenswaardig dat Henk van de Riet elke dag weer iets aan z’n Kroaksblog weet toe te voegen.
Kijk voor het 365 dagen project op het blog in het linker menu bij De oole deuze.

Enschede koploper in negatieve zin

Van de week hoorde ik het nieuwsbericht op de radio dat Enschede koploper is wat betreft het aandeel van de beroepsbevolking dat werk heeft. Maar dan in negatieve zin. Slechts 56 procent van de Enschedeërs die kunnen werken, doen dat ook daadwerkelijk. Ik vroeg mij af hoe dat zat in de rest van Overijssel. Dus heb ik vanmorgen even gekeken op de website waarstaatjegemeente.nl (eerst even registreren)
Het blijkt dat er een grote middengroep is van gemeenten die niet ver uit elkaar liggen en dat Enschede nogal afsteekt. In positieve zin zijn er ook een aantal gemeenten die opvallen.

Stempellokaal in de jaren dertig (foto: Wikimedia Commons)

Voor goed begrip, onder de potentiële beroepsbevolking verstaat men:
Alle personen (15 tot 65 jaar) die:
- tenminste twaalf uur per week werken, of
- werk hebben aanvaard waardoor ze tenminste twaalf uur per week gaan werken, of
- verklaren ten minste twaalf uur per week te willen werken, daarvoor beschikbaar zijn en activiteiten ontplooien om werk voor ten minste twaalf uur per week te vinden.
Het betreft wel cijfers uit 2012. De percentages liggen op dit moment 1 tot 2 procent lager.

57,9 Enschede (56,6)
65,3 Almelo
65,8 Ommen
66,0 Losser
66,6 Hengelo
66,7 Hof van Twente
66,8 Zwartewaterland
66,9 Twenterand
67,0 Oldenzaal
68,0 Dinkelland
68,1 Steenwijkerland
68,3 Rijssen-Holten
68,3 Staphorst
68,3 Kampen
68,5 Haaksbergen
68,9 Borne
69,0 Zwolle
69,6 Hellendoorn
69,8 Olst-Wijhe
70,1 Deventer
71,0 Raalte
70,4 Hardenberg
71,8 Wierden
73,5 Tubbergen
75,7 Dalfsen

Zandstenen leeuw Huys Hengelo te bewonderen in het Historisch Museum Hengelo

Bovenstaande foto ontving ik van Gerrit ter Welle van het Historisch Museum die mij ook de onderstaande tekst toestuurde:

En de leeuw brulde
Het Zandsteenmuseum Bad Bentheim is eigenaar van een ornament met een afmeting van 50 x 50 cm. van Huys Hengelo. De zandstenen Leeuw is thans te bewonderen in de dependance van het Historisch Museum Hengelo aan de Marktstraat. Van dichtbij lijkt het alsof de leeuw tranen in zijn ogen heeft. Wellicht het gevolg van zoveel vereerders die hem omarmden als een troeteldier. Of zou hij die nacht gebruld hebben en dat de Graaf van Bentheim dacht “o jee, die Hollander sind wieder da”?
Het begon allemaal 4600 miljoen jaar geleden en nog steeds is de aarde aan veranderingen onderhevig. Zo bewegen de continenten, die hun huidige positie ca. 50 miljoen jaar geleden in namen nog steeds over het aardoppervlak.
Ons zandsteen is ontstaan in de periode van het Valagin (Oud-Krijt 139,8-132,9 miljoen jaar) uit een zandige bodem van een krijtmeer. Dit krijt (kalk) is een opeenvolging van ontelbare skeletten van kalkalgen, die zo klein zijn dat een 500voudige vergroting nodig is om ze zichtbaar te maken. Het donkere zandsteen bestaat uit leem en zand en is gevormd in het Onder-Krijt. Het lichtere zandsteen, daarentegen, bestaat uit een mengsel van leem, zand en kalk en is gevormd in het Boven-Krijt. Bij het rode zandsteen spelen oxidanten een belangrijke rol.

Pas in de 11de eeuw werd begonnen met commerciële ontginning van het zandsteen. Er bestaan grote verschillen in zandsteen. Het zandsteen van Bad Bentheim, bijvoorbeeld, heeft een grotere dichtheid en hardheid en laat zich gemakkelijk bewerken. Dit in tegenstelling tot zandsteen van Gildehaus. Dit is een jongere steensoort, is licht brokkelig en daarom niet geschikt om te bewerken. Maar is wel weer rijker aan fossielen dan het zandsteen van Bad Bentheim. De verschillende lagen van groeves (Kuhlen) lopen onder een hoek van 22 graden ten opzichte van het aardoppervlak. Men kon eenvoudig aan het oppervlakte beginnen met het bewerken, maar gaandeweg moest men steeds meer de diepte in om het gesteente te vinden. Deze werkwijze geschiedde volledig met mankracht (Kuhlkerls) en, waar mogelijk, met paard en wagen.
Het scheiden van de lagen geschiedt tegenwoordig met een grote boormachine, die in betrekkelijk korte tijd een rij gaten maakt tot wel anderhalve meter diepte met een diameter van 50 mm. De gaten vult men met gips en water waardoor het brok steen mooi volgens het geboorde gaten patroon afbreekt. Dit procedé is enigszins vergelijkbaar met het afscheuren van een closetrol op geperforeerde gaatjes. Uiteindelijk vervoert een bulldozer het zandsteen voor verdere bewerking naar boven.
In het verleden kwam bij het handmatig boren van de gaten veel stof vrij die de gezondheid van de Kuhlkerls niet ten goede kwam. Het merendeel van de arbeiders haalde als gevolg van deze slechte omstandigheden de pensioen gerechtigde leeftijd bij lange na niet. De gemiddelde leeftijd bedroeg slechts 30 jaar.

De Heren van Bentheim hadden de Kuhlen verpacht aan de stad Zwolle voor de pachtprijs van 11 vaten boter per jaar. Een botervaatje had een afmeting die vergelijkbaar is met een hedendaagse biervust. Men leverde zandsteen met paard en wagen rechthoekig af in Rijnlandse ellen van de stad Nordhorn. En vandaar vervoerde men het via de Vecht naar Zwolle. Vanuit deze stapelplaats kwam het zandsteen terecht bij de te bouwen projecten zoals het Paleis op de Dam in Amsterdam, de Waag in Deventer en de Domkerk in Utrecht.
Paard en wagen werden ook ingezet om de lokale markt, onder anderen Oldenzaal en Huys Hengelo, te voorzien van zandsteen.

Films van Johan Adolfs bij Twentse Filmbank

Johannes Willem Lambertus (Johan) Adolfs (1917-1977) was een Nederlandse zakenman en cineast, die bekend werd door zijn talrijke registraties van het dorpsleven in Nederland in het midden van de twintigste eeuw. Enschede Adolfs had kort na de oorlog alles van alles geprobeerd om aan de kost te komen. Hij zocht het onder meer in het maken van geluidsopnamen. Het bracht hem geen succes maar zo kwam hij wel op het idee het eens met filmopnamen te proberen. Na een moeizaam begin – hij moest zichzelf alles leren – begon het te lopen. Vooral toen hij met de federatie van Harmonie- en Fanfaregezelschappen een goede klant kreeg. Door tegen betaling een film van het dorp te vertonen konden muziekverenigingen immers geld inzamelen voor nieuwe uniformen of instrumenten. Losser was het eerste dorp dat hij in beeld bracht. Een klootschieterswedstrijd, het uitgaan van de kerk, een voetbalwedstrijd, een optreden van de fanfare, afgewisseld met opnames van gebouwen en straatleven, het leverde een film op waar bijna iedereen wel opstond en waarvan de voorstelling massaal bezocht werd.
Adolfs maakte tussen 1948 en 1970 zo’n 1500 films in Nederland.

Eddy Appels schreef in 2003 een zeer interessant artikel over Johan Adolfs. De films zijn na zijn dood in talrijke collecties terechtgekomen, en worden momenteel door meerdere instellingen weer bijeengebracht.

Zie ook de Andere Tijden special Van Doarp en Durp.

Twentse filmbank
Ook bij de Twentse Filmbank zijn een aantal Twentse Adolfs-films te bekijken. Voorlopig alleen nog voor sponsoren. Sponsor word je door eenmalig 10 euro te betalen, waarmee je tevens dit vrijwilligersproject steunt.

Regionale uitgaven 2014-9

Rubriek met aanschafinformaties voor collectioneurs in de bibliotheken van Overijssel, maar uiteraard ook voor iedere belangstellende.

Ga voor bestellingen (bibliotheken) naar Bicat Wise – Titels – Besteladministratie – Kies voor IAI’s – Week 2014-23

IAI’s 2014-9

Operatie Jedburgh: geheime geallieerde missies in Nederland 1944-1945 / Jelle Hooiveld ; cartografie: Louis Kaulartz. - Amsterdam : Boom, [2014]. - 288 p. – ISBN 9789089532565. - € 19,90

In de weken na de geallieerde invasie van 6 juni 1944 op de stranden van Normandië, parachuteerden speciaal opgeleide eenheden onder de codenaam "Jedburgh" tot ver achter Duitse linies. Hun opdracht was lokale verzetsgroepen te helpen organiseren en aan te sturen, om zo een bijdrage te leveren aan de bevrijding van West-Europa. Deze geheime operaties vonden vanaf september 1944 ook in Nederland plaats. Aan de hand van tot voor kort geheime documenten vertelt dit boek voor het eerst in volledigheid het indrukwekkende verhaal van de Jedburgh-teams die in bezet Nederland opereerden. Veel aandacht is er voor het in Overijssel opererende ‘team Dudley’, dat onder leiding stond van Henk Brinkgreve. De gedropte geheime agenten stonden voor de bijna onmogelijke opgave om eenheid te brengen in het versplinterde verzet, dat onder meer door de ontdekking door de SD van het hoofdkwartier Huize Lidwina in Zenderen zwaar getroffen was, en daarbij ook nog bruikbare informatie naar Londen te versturen.

De strijd van verzetsman Dirk van der Meer / Ties Wiegman. - Enschede : AFdH Uitgevers, 2014. - 158 p. – ISBN 9789072603395. - € 17,50

Dirk van der Meer (1906-1989) was tijdens de Tweede wereldoorlog in Enschede ambtenaar ten stadhuize en begon met het achteroverdrukken van distributiebonnen voor onderduikers. Al snel was hij zeer actief in het verzet, onder andere met het in veiligheid brengen van krijgsgevangenen en piloten. Het leverde hem de Medal of Honour en het Verzetsherdenkingskruis op. Maar dat het Enschedese college zo lang geweigerd heeft hem te danken voor zijn verzetswerk, heeft hem zijn leven lang dwarsgezeten. De Enschedese oud-stadsarchivaris Ties Wiegman deed jarenlang bronnenonderzoek en schetst in dit boek een beeld van de ambtelijke strijd die Van der Meer gevoerd heeft. Zeer belangrijk is een tweede beeld dat oprijst uit het archiefmateriaal en uit de gesprekken met Van der Meer. Het lijkt er op dat een groep binnen het Enschedese verzet rond de bevrijding het slachtoffer is geworden van liquidaties door een andere verzetsgroep.

Oorlog in herinnering / tekst: Mai-Lin Droste-Stein ; fotografie: Mireille Droste-Spoolder. - [Borne] : De Beeldende Zussen, 2014. - 144 p. – ISBN 9789082173604. - € 34,95

Vlak voor zijn dood, vertelde de opa van Mireille Droste ineens hoe hij als kind de oorlog had beleefd. Toen ze besefte dat steeds meer oorlogsherinneringen in het graf verdwijnen en dat jongeren steeds minder over de oorlog weten, besloot Mireille om samen met haar schoonzus en fotografe Mei-Lin persoonlijke oorlogsverhalen op te tekenen. Het boek bevat 34 persoonlijke en aangrijpende herinneringen van mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt, in zowel Nederland als Nederlands-Indië.

Zwollûh door het dolle: hoe PEC Zwolle de beker won / samenstelling: Anton van Gerner en Gerald Meijer. - De Stentor, 2014. - 112 p. – ISBN 9789491637025. - € 10,-

Verslag met veel foto’s van de belangrijkste mijlpaal uit de geschiedenis van het Zwolse voetbal: het winnen van de KNVB beker op 1e Paasdag 20 april 2014 in de Kuip van Feyenoord na een finale waarin Ajax met maar liefst 5-1 verpulverd werd.

VV Oldenzaal vriendschap & verbondenheid: jubileumboek Een eeuw voetbalvermaak / eindred. Bert Groenman ; foto's Freddy Mulder. - Oldenzaal : Voetbalvereniging Oldenzaal, 2014. - 176 p. - € 27,95

Geschiedenis van een honderdjarige voetbalclub, die van 1955 tot 1963 zelfs betaald voetbal speelde.
Wierden te kiek / beeldkeuze, beeldbewerking en teksten: A.W. van Wulfften Palthe en J.H. Janssen ; omslag en opmaak: Johnny Timisela. - Wierden : Stichting Historische Kring, 2014. - 120 p. – ISBN 9789080509405. - € 24,95
In full colour uitgevoerd fotoboek met vele gegevens waarin op de ene pagina huidige gebouwen, straten, woningen, boerderijen enz. worden weergegeven, terwijl op de andere pagina de oude tot zeer oude situaties worden afgebeeld vanuit dezelfde invalshoek. Het geheel geeft een beeld van de veranderingen in Wierden. De afbeeldingen dateren van begin 1900 tot heden.

De ofrekkening: Gloepens korte verhalen / auteur Gerrit Dannenberg (redactie). - [Rijssen] : Dannenberg Twenthe Tekst, [2014]. - 127 p. – ISBN 9789082149821. - € 4,95

Flaptekst: ‘Het idee van ’t Gloepens Korte Verhaal (GKV) koomp van ’n Nederlaandsen schriever A.L. Snijders. Ziene Zeer Korte Verhalen (ZKV) wordt met groot succes oet-egewen duur Paul Abels van AFdH Uitgevers oet Eanske. Paul Abels veund ’t good um ’t ZKV-idee te gebroeken vuur ne schriefwedstried in ’t plat.
Nit mear as 220 wöarde. Meender moch. Vuur ’n enen te kort, vuur ’n aander laank genog. Bekeande en völle onbekeande schriewers zeent ‘r met gangs egoan. Det gaf ’n kleane zestig Glopens Korte Verhalen. Genog um een book van te maken.
Gloepens Korte Verhalen in ’t plat op de bladziede rechts. Mer a’j dat weelt, kö’j op de leenker bladzieden leazen hoe det geet in ’t Hollaands.
Loa’w ’t hoolden op dee mooie Twentse oetdrukking: ’t Hoof nit laank te wean, at ’t mear good is.’