Kenner van streekcultuur en publicist Everhard Jans overleden

Afgelopen dinsdag is Everhard Jans overleden. Hij was een bekende voor degenen die zich bezighouden met regionale geschiedenis, volkscultuur etc. Everhard Jans werd geboren in Almelo op 11 januari 1941. Hij was een zoon van de architect Jan Jans (overleden in 1963), naar wie in Twente een aantal straten genoemd zijn vanwege zijn verdiensten op het gebied van de streekcultuur en die juist dit jaar, 50 jaar na zijn overlijden, herdacht werd met een symposium en een tentoonstelling.

Foto: Everhard Jans (foto Henk Braakhekke – Tubantia)

Everhard Jans doorliep de AKI te Enschede, afdeling boekverzorging en illustraties. Daarna studeerde hij kunstgeschiedenis aan de Universiteit te Münster en promoveerde met een proefschrift over burgerhuizen tussen IJssel en Eems (1400-1850). Hij was jarenlang adviseur volkskunde en kunstgeschiedenis aan het Van Deinse Instituut te Enschede. Jans was ook betrokken bij de oprichting van de Kreenk vuur de Twentse Sproak (1975) en verrichtte na de oprichting van de Twente Akademie in 1982 veel werk voor deze stichting, die later op zou gaan in het Van Deinse Instituut. Everhard Jans was illustrator, sneltekenaar, adviseur boerderijrestauraties, maar was vooral bekend als publicist. Zijn interessegebied was breed. Anne van der Meiden schreef in het voorwoord bij de in 2005 bibliografie van Everhard Jans: ‘Hee hoäldt zich an zienen stiel: aalns wat met ’t Saksenlaand van doon hef: historie, huuze, gebroeken, cultuur, grote en kleane bezundere dingen. ’t Is almoal van betaansie en de meuite weerd um te leazen’.

Publicaties
Everhard Jans publiceerde al in 1959 op 18-jarige leeftijd in tijdschriften als Volkskunde en Twenterlaand en –leu en sproake over onderwerpen als klootschieten en midwinterhoornblazen. Niet veel later schreef hij over bijgebouwen op boerenerven, korenspiekers en vele andere streekculturele onderwerpen in periodieken als Neerlands Volksleven, Driemaandelijkse Bladen, Heemschut, Twentse Post, De Mars, Stad en Land, Historische Kring Almelo, De Nieje Tied, ‘t Inschrien en Jaarboek Twente. Af en toe schreef hij in dialect. Lezingen deed hij op verzoek ook in dialect. Hij liet onder meer de volgende boeken verschijnen:
1970 Gedrukt in Almelo : journaal rond de drukkerij Lulof
1974 Gevel- en stiepeltekens in Oost-Nederland (gebaseerd op onderzoek van Jan Jans)
1975 Huis en hof in en om Geesteren
1977 Het midwinterhoornblazen, verm. herdr. In 1995
1977 Landelijke bouwkunst in Oost-Nederland (met A. Buter en J. Jans)
1980 Langs oude Twentse boerderijen
1986 Het los hoes met achterheerd in Noord- en Oost-Twente
1988 Hooibergen in Oost-Nederland (met A. Goutbeek)
1889 Burgerhuizen tussen IJssel en Eems. 1400-1850
1994 Tuugkisten in Oost-Nederland (met andere auteurs)
1997 Langs oude bomen en boerderijen in Salland
1999 Nieuwjaarsijzers in Oost- Nederland (met andere auteurs)
2000 De kerken van Jan Jans : periode 1950-1963 (met Zeno Kolks)
2001 Korenspiekers in Oost-Nederland
2002 Over schutters en schuttersgilden in Twente
2004 Langs historische boerderijen in Achterhoek en Liemers
2004 Meubilair van Twentse burgers in de achttiende eeuw
2008 Gevel- en stiepeltekens in Twente en de Achterhoek

De laatste jaren schreef hij mede aan het pas verschenen standaardwerk Boerderijen in Salland, waarvan hij het gereedkomen nog heeft kunnen meemaken.

De Twentse Filmbank breidt uit en zoekt sponsors

Ik schreef al eerder over de Twentse Filmbank, de virtuele filmcollectie met historische films/filmpjes met Twentse onderwerpen, die zich ten doel stelt om zo veel mogelijk van in archieven en op andere plekken aanwezige filmbeelden openbaar te maken. De collectie is met een vijftigtal films uitgebreid, waaronder de bekende Meyling-film uit de dertiger jaren ‘Het oold gebroek in Twente’. Ook zijn er plannen voor het plaatsen op de website van de z.g. Adolfs-films, dorpsportretten van de filmer Johan Adolfs uit de periode 1948-1970.

Klik op de afbeelding om de website te bekijken.

Wie materiaal heeft dat nog niet gedigitaliseerd is, kan terecht bij de Twentse Filmbank. Daar wordt de film online gezet en de eigenaar van de filmbeelden krijgt het origineel plus een digitale kopie weer terug.

Voor het verkrijgen van vertoningsrechten en het geschikt maken van de beelden voor vertoning op de filmbank is geld nodig. De initiatiefnemers die zich Ensemble Studio Twente noemen, zijn een sponsoractie gestart waarbij door een minimale inleg van 10 euro één van de vijftig virtuele zitplaatsen bemachtigd kan worden die de virtuele filmzaal rijk is.

Lees over het hoe en waarom van dit alles op de website van de Twentse Filmbank.

Prachtige nieuwe landschapsite over Noorden des Lands

Het zijn gouden tijden voor liefhebbers van geografie en (historische) kaarten. Schreef ik een paar weken geleden al enthousiast een blogpost over de Overijsselse digitale cultuurhistorische atlas, dit keer wijk ik uit naar het noorden, alwaar een fraaie nieuwe website gepresenteerd is. Een website over de landschappen van Noord-Nederland.

De website Landschappen van Noord-Nederland is opgedeeld in 30 deellandschappen of streken en al deze streken hebben een eigen pagina met informatie over het ontstaan (geologie), de landschapsgeschiedenis, bijzondere historische thema's en actuele zaken. Ook worden foto’s getoond en is er een uitgebreide literatuurlijst toegevoegd. Tenslotte zijn er veel links naar relevante websites.

Op een kaartviewer is van al deze landschappen een selectie historische kaarten te vinden: de Kadaster-kaarten van 1832, de Topografische Militaire kaart van omstreeks 1860, de Bonnebladen van omstreeks 1900 en een actuele topografische kaart. Op de kaart kan gezocht worden op toponiemen (plaatsnamen, veldnamen, perceelsnamen, weg- en waternamen, namen van gebouwen), op verhalen, films, foto’s, websites etc., die overigens ook door bezoekers (even inloggen) mogen worden toegevoegd.

Nieuwe website Tradities in Overijssel

Nederland heeft vorig jaar het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed ondertekend en daarmee tradities en rituelen als erfgoed erkend. Eén van de verplichtingen die Nederland met de ondertekening op zich heeft genomen, is het samenstellen van een Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed.

Overijssel is de eerste provincie die zich daadwerkelijk inzet om het aandachtsveld immaterieel erfgoed vorm te geven. De provincie heeft middelen beschikbaar gesteld voor het project ‘Levend erfgoed in Overijssel’, dat het immaterieel erfgoed in kaart brengt. Uitvoering van dit inventarisatieproject ligt in handen van de Stichting IJsselacademie, het Historisch Centrum Overijsel en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed. In het project wordt samengewerkt met historische verenigingen en andere cultuurhistorische organisaties.

De eerste resultaten van het project werden gisteren in het Buitencentrum van Staatsbosbeheer bij Nijverdal gepresenteerd tijdens een inspiratiedag met de onthulling van een digitaal platform voor tradities in Overijssel. De website Tradities in Overijssel bevat tal van voorbeelden van immaterieel erfgoed in Overijssel.

Delpher, nieuw portal digitale collecties boeken, kranten en tijdschriften

De Universiteitsbibliotheken van Amsterdam (UvA), Groningen, Leiden en Utrecht en de Koninklijke Bibliotheek (KB) stelden gisteren een nieuwe online dienst beschikbaar: Delpher. Delpher geeft toegang tot Nederlandse historische teksten uit de digitale collecties van wetenschappelijke instellingen, bibliotheken en erfgoedinstellingen. Delpher maakt het mogelijk om miljoenen gedigitaliseerde pagina’s uit Nederlandse boeken, kranten en tijdschriften op één centrale plek op woordniveau te doorzoeken.

Op dit moment bevat Delpher ruim 90.000 boeken, 1,5 miljoen pagina’s uit 80 tijdschrifttitels en bijna 100 miljoen artikelen uit kranten. Het gaat om materiaal dat momenteel al op internet beschikbaar is en op diverse plekken gevonden kan worden. Het bestand zal de komende jaren groeien met nieuwe gedigitaliseerde publicaties en nieuwe functionaliteiten. Voordeel van dit portal is naast dat het zoeken nu eenvoudiger wordt, de bronnen uniform gepresenteerd worden en op een eenduidige manier doorzoekbaar zijn.

Regionale uitgaven 2013-18

Rubriek met aanschafinformaties voor collectioneurs in de bibliotheken van Overijssel, maar uiteraard ook voor iedere belangstellende.

Ga voor bestellingen (bibliotheken) naar Bicat Wise – Titels – Besteladministratie – Kies voor IAI’s – Week 2013-47

IAI’s 2013-18

Boerderijen in Salland / Everhard Jans, Ewout van der Horst, Robert Kemper Alferink ; fotografie Alex Witteveen ; eindredactie Godelieve Riezebosch. - Bathmen : Stichting Sallands erfgoed, 2013. - 320 p. - Met boerderijenregister en bronnenlijst. – ISBN 9789081861113. - € 29,95

Standaardwerk waarin de historische ontwikkeling en bouwkundige constructie van alle zeven typen Sallandse boerderijen beschreven wordt, maar ook een licht geworpen wordt op alle bijgebouwen zoals kippenhokken, varkensschuren, hooibergen, kook- en 'kakhuussies', karnhuizen, aardappelkelders en bijenstallen. De feitelijke informatie wordt afgewisseld met interviews met bewoners van de boerderijen en met zo’n 500 afbeeldingen. Dit prachtig uitgegeven werk is een must voor iedereen die iets met het Sallandse platteland heeft.

Het huis van Hengelo: de stenen de mensen de verhalen / Marco Krijnsen ; [eindredactie Niels Bakker, Hans Janssen]. - Hengelo : Uitgeverij Kroost, 2013. - 139 p. – ISBN 9789490891060. - € 19,95

Aanleiding voor dit boek is dat vijftig jaar geleden het markante Hengelose stadhuis werd geopend. Het gebouw van architect Berghoef heeft op het gebied van architectuur landelijke uitstraling. Het werd ontworpen als ‘huiskamer’ van de stad en ‘huis van de democratie’ met een grote centrale hal, waar tal van activiteiten hebben plaatsgevonden. Deze activiteiten worden door Marco Krijnsen beschreven: concerten, exposities, demonstraties met spandoeken, trouwerijen, debatten, congressen. De vele anekdotes, afkomstig van ambtenaren en bestuurders, en de vele mooie afbeeldingen maken dit werk tot een prettig bladerboek.

Twickel / [red.: Aafke Brunt, Jan Haverkate, Lucia den Ouden; ills. Roderik zu Castell-Rüdenhausen; fotogr.: Alphons B. ter Brake]. - Delden : Stichting Twickel, 2013. - 296 p. – ISBN 9789082096408. - € 19,90

Dit een compleet boek over Twickel. Hoewel de opzet was een gids samen te stellen voor de bezoeker van het landgoed bij Delden, is dit boek meer dan een gids. Het gaat over de geschiedenis van huis en bewoners, over de architectuur en kunstschatten, over de tuinen, over het landschap, over Delden en de Deldeneresch en over wandelen op het landgoed en omgeving. Vele mooie afbeeldingen, waaronder plattegronden, verhogen het kijkplezier. Jammer dat het leesplezier iets minder is. De enorme hoeveelheid informatie wordt weergegeven in een (te) klein lettertype.

Wat is er gebeurd?: kroniek van de Zwolse ziekenhuizen / red.: A.G.P.Cremers ... [et al.] ; eindred.: Steven ten Veen ... [et al.]. - Corps 9 Publishers, 2013. - 128 p. – ISBN 9789079701261. - € 17,50

Hoe hebben het Sophia Ziekenhuis en het ziekenhuis De Weezenlanden in de tweede helft van de vorige eeuw de basis gelegd voor Isala als grootste niet-academisch ziekenhuis van Nederland? Het antwoord staat in deze kroniek "Wat is er gebeurd?" In dit boek worden onder meer de ontwikkeling van specialismen als de hartchirurgie en neonatologie beschreven. Ook innovaties, de groei van de gezondheidszorg en de medische ethiek komen aan bod. Aandacht is er ook voor de historie van de beide ziekenhuizen.

Mystiek aan de IJssel: biddend leven / Mink de Vries. - Zoetermeer : Boekencentrum, 2013. - 168 p. – ISBN 9789023927303. - € 12,90

AI tekst: ‘Mystiek aan de IJssel beschrijft op een beeldende manier de relatie met het goddelijke. Het boek is een voorbeeld van christelijke mystiek vanuit protestantse traditie. De schrijver Mink de Vries uit Zwolle heeft het Woord als uitgangspunt genomen om zijn ervaringen en openbaringen met God te beschrijven Het boek is opgebouwd uit twaalf teksten/woorden uit de Bijbel die op een directe manier tot de schrijver zijn gekomen in openbaringen en ervaringen. Deze woorden, de zogenaamde roepende woorden, hebben alle twaalf een appel gedaan op en in het leven van de schrijver. Zijn leven wordt sterk gekleurd door deze twaalf roepingen, zij wijzen richting in zijn leven, als bakens in de rivier’.

Canon van de gemeente Hellendoorn / door Johan Alferink ... [et al.]. - Nijverdal : Uutgeverieje 'n Boaken, 2013. - 119 p. – ISBN 9789076272276. - € 12,50

De canon van Hellendoorn, vanaf medio 2012 al digitaal beschikbaar, nu ook in boekvorm mede door toedoen van CSG Reggesteyn. De canon is namelijk bij uitstek geschikt voor het onderwijs, waarin gelukkig steeds meer aandacht is voor de omgevingsgeschiedenis.

De canon van de gemeente Hardenberg: een geschiedenis in veertig vensters / [tekst en tekstredactie Theo Huisman.]. - Gramsbergen : Gaasbeek Media Groep, 2013. - [81] p. - € 7,50

AI-tekst: ‘De Canon van de gemeente Hardenberg biedt een kleurrijk overzicht van de cultuur en de historie van deze grote gemeente, waarin de sfeer van vroeger nog steeds te proeven is in haar oude buurtschappen. De verhalen uit deze Canon gaan over de mensen die hier sinds de prehistorie hebben gewoond en gewerkt: de jagers uit de oudhied, de boeren en kloosterlingen uit de middeleeuwen, maar ook over de avonturiers uit de tijd van de grote verveningen, de ondernemers en plannenmakers uit de laatste eeuwen. Hun geschiedenis wordt hier verteld in 40 vensters'.

De toon gezet!: 25 jaar Valerius Ensemble / [teksten en eindred.:] Cock Lodder ; Stichting Valerius Ensemble, 2013. - 223 p. + 1 DVD. – ISBN 9789082036404. - € 25,-

Uit het voorwoord: ‘Wat bezielde die jonge Enschedese musici, René Geesing en André Kerver, die de oprichters waren van het Valerius Ensemble? En wat vinden Jan Willem de Vriend, Jacob Slagter of Jaap van Zweden van het Valerius? In dit boek leest u hun verhalen. Ook is er een overzicht van de concerten en de vele andere activiteiten die het Ensemble heeft uitgevoerd. Daarnaast zijn er veel interessante verhalen en interviews opgenomen. Componisten en musici met hun eigen verhaal komen ook aan het woord, zoals jazzpianist en componist Bert van de Brink, vertelt over het componeren voor het ensemble en de samenwerking tijdens de repetities. Frank Deiman verhaalt over zijn werk dat hij samen met Willem Wilmink heeft gemaakt en over zijn compositie Oda a la Sal die hij voor Intervocaal en het Valerius maakte.’

Twentse almanak voor het jaar 2014 / [auteurs: Bonne Altena ... et al. ; eindred.: Harry Nijhuis]. - 135e jrg. - Enschede : Twentse Welle, 2013. - 256 p. – ISBN 9789071517365. - € 4,95

Almanak waarin opgenomen het weer per maand, de liturgische kalender, een natuurkalender, het korten en lengen der dagen, de opkomst en ondergang van de maan, de zons- en maansverduisateringen, de gemeenten, lokale en regionale oraganisaties etc. Naast deze feitelijke informatie ook een aantal verhalen en gedichten.

Overijssel 1880-1940 (4): Gids voor Deventer (1890)

Gedurende enkele decennia, grofweg tussen 1880 en 1940 waren geïllustreerde ‘VVV-gidsen’ populair. Ze verschenen tegelijk met het opkomend toerisme en bevatten – en dat maakt ze interessant – vaak uitgebreide plaatsbeschrijvingen. Ze werden uitgegeven door plaatselijke verenigingen voor vreemdelingenverkeer, door de ANWB of door uitgevers die zich speciaal toelegden op het uitgeven van deze gidsen. In de Overijssel Collectie van de Rijnbrink Groep bevinden zich tientallen van deze gidsen, waarvan er een aantal te zeldzaam en/of kwetsbaar zijn om uit te lenen.

We hebben ze gescand en op het weblog Overijssel – Plaatsbeschrijvingen 1880-1940 gezet. In deze rubriek telkens aandacht voor één van deze gidsen.

De Gids voor Deventer en omstreken uit 1890, uitgegeven door Joh. H.W. Kreunen, was de eerste van de hand van M.E. Houck. In 1901 verscheen van dezelfde auteur Deventer en Omstreken, uitgegeven door R. Borst en Co., een veel uitgebreider werk (365 pag.). Deze gids heeft echter meer het karakter van een geschiedkundige beschrijving van Deventer. De gids uit 1890 begint ook met een hoofdstuk ‘geschiedenis’, maar bevat vervolgens een aantal wandeltochten met plaatsbeschrijvingen.

Foto: M.E. Houck, de auteur van de Gids voor Deventer en omstreken

M.E. Houck vestigde zich in 1886 in Deventer, vier jaar voor het verschijnen van het boek. In het boek doet hij zich voor als toerist, die logerend in een Deventer ‘logement’, tijdens een week vakantie de Deventer omgeving verkent en verslag doet van wat hij ziet. Misschien had hij deze beschrijvingen van de omgeving, waaraan allerlei historische feiten zijn toegevoegd, al eerder als toerist gemaakt. Het is waarschijnlijker dat de wandeltochten qua tijd en plaats geënsceneerd zijn.