Topografische kaart van 1849 (34): Delden en Borne

Een van de meest bijzondere kaarten uit de Overijssel Collectie is de Topografische kaart van Overijssel, 1849, vervaardigd in opdracht van de provincie Overijssel. Door de systematische kartering door het Kadaster en triangulatie van Krayenhoff konden er toen voor het eerst kaarten op grote schaal gemaakt worden, die ook nog nauwkeurig waren. Deze kaart was de eerste kaart van Overijssel, waarop o.m. gedetailleerd grondgebruik en administratieve grenzen werden weergegeven. De kaart is in 32 katernen op linnen geplakt.
Deze kaart, die vrij zeldzaam is, verscheen zo'n tien jaar eerder dan de bekende Topografische Militaire Kaart.

Hieronder een gedeelte van de kaart dat de regio Delden en Borne bestrijkt. Daaronder twee kaartgedeeltes in detail. Klik erop voor vergroting.

In dezelfde tijd dat deze kaart tot stand kwam gaf A.J. van der Aa zijn Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden uit (1839-1851) met topografische beschrijvingen. Dit 13-delige woordenboek is tegenwoordig full-text op Google Books te vinden.

Van steden, dorpen en zelfs veel gehuchten, maar ook van rivieren en andere geografische namen is in dit naslagwerk een beschrijving te vinden, die de toenmalige situatie weergeeft. Enkele voorbeelden:
Borne
Delden

Stem op 'Oonder droad hen vretten' als mooiste dialectgezegde

Het Winterswijkse pieneköttel (= zuinig persoon) won vorig jaar de door het NCRV radioprogramma Plein 5 georganisserde verkiezing van mooiste dialectwoord/gezegde. Op onderstaand lijstje staan de woorden die meedongen naar de prijs.

Dit jaar zijn er drie gezegdes in de finale beland, waaronder het Twentse Hee hef oonder ’n droad hen vretten, oftewel: Hij/zij is vreemdgegaan.
De concurrerende gezegdes komen uit Swalmen (Limburg) en van Urk:
- Hae is zó gietsig det d’r de perikke nag ónger de gróndj heurt neeste. Iemand die zo uit is op geld, dat hij iedere mogelijkheid om het te krijgen ziet en ook benut. (Swalmen)
- As de iene koe skit, tilt de angere zun start op. Iemand na-apen. (Urk)

Oonder 'n droad hen vretten wordt in het Twents woordenboek van Schönfeld Wichers keurig omschreven als 'wat meepikken van buurmans goed'. Blijkbaar heeft het zich ontwikkeld tot specifiek 'vreemdgaan'. Zo blijkt dat dialect toch steeds in ontwikkeling blijft.

Wie een stem wil uitbrengen kan hier terecht.

Meld een boek aan voor verkiezing Overijssels Boek van het Jaar!

Voor het zesde achtereenvolgende jaar organiseren Historisch Centrum Overijssel (HCO), Rijnbrink Groep en Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek Deventer (SAB) de verkiezing van het Overijssels Boek van het Jaar. Tijdens de Boekenweek 2014 wordt door een jury bekend gemaakt welke boeken de titel van Overijssels Boek van het Jaar 2013 in de wacht slepen. Het is tot en met 31 december 2013 mogelijk een boektitel aan te dragen.

Ozcan Akyol won vorig jaar in de categorie fictie met Eus

Welke boeken komen in aanmerking?
Elk jaar wordt nauwkeurig bijgehouden welke Overijsselse boeken worden uitgegeven. Deze boeken vertellen allemaal op hun manier iets over het eigene van Overijssel. Om in aanmerking te komen voor aanmelding voor de verkiezing van Overijssels Boek van het Jaar moet een boek, behalve dat het in 2013 dient te zijn uitgegeven, aan nog enkele criteria voldoen. Daarbij zijn er twee categorieën: fictie en non fictie.

Bij fictie gaat het om romans en verhalen waarbij het verhaal zich voor een belangrijk deel afspeelt in Overijssel of die duidelijk geïnspireerd zijn door Overijssel. Ook kan het een gedichtenbundel zijn geschreven door een Overijsselse dichter.

Bij non-fictie gaat het om boeken die betrekking hebben op een Overijssels onderwerp. Bijvoorbeeld boeken over de geschiedenis en/of cultuur van de provincie, een streek of plaats of een gebeurtenis in Overijssel.

Jan ten Hove won vorig jaar in de categorie non-fictie met Grensgang

Aanmelden boeken
Wilt u er zeker van zijn dat uw favoriete boek in aanmerking komt? Dit jaar is het mogelijk zelf een boek aan te melden via de website van Overijssels Boek van het Jaar. U kunt een boek voordragen voor zowel de fictie als non-fictie categorie. Het aanmelden kan tot en met 31 december 2013. Uiteindelijk maakt een jury uit een short list de keuze wie in de Boekenweek in maart 2014 de titel Overijssels Boek van het Jaar wint.

Over de verkiezing
De verkiezing van het Overijssels Boek van het Jaar is in het leven geroepen om het onderzoeken, schrijven en publiceren over Overijssels (cultuur)erfgoed te stimuleren. De initiatiefnemers van het Overijssels Boek van het Jaar zijn Rijnbrink Groep (voorheen Overijsselse Bibliotheek Dienst), Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek (SAB) en het Historisch Centrum Overijssel (HCO). Kijk voor meer informatie over deze verkiezing op:
www.overijsselsboekvanhetjaar.nl

Tien beste websites voor personen zoeken (en genealogie)

Soms kom je op andere blogs informatie tegen die je zo op je eigen blog zou willen zetten. Bij deze doe ik dat dan ook maar.

Eric Hennekam, onderzoeker, zoekspecialist, docent, auteur, spreker, en zeer bekend in onder meer de archiefwereld, heeft een top 10 lijst – in willekeurige volgorde – gemaakt met websites die hij het meest gebruikt bij het zoeken naar personen (o.a. in samenhang met genealogie). Hij noemt niet alleen de websites maar voegt er ook allerlei nuttige informatie aan toe.

Kijk hier.

Johan Hosmar, kenner van Vriezenveen en Rusluie, overleden

Afgelopen dinsdag overleed op 93-jarige leeftijd de amateur-historicus en publicist Johan Hosmar. Een leven lang heeft hij zich beziggehouden met de geschiedenis van Vriezenveen in het algemeen en met de Vriezenveense handelaars ‘de Rusluie’ in het bijzonder.

De in Wierden opgegroeide Hosmar werd in 1946 in Vriezenveen chef van de afdeling interne zaken op het gemeentehuis. Onder die afdeling ressorteerde ook het archief waar zijn bijzondere belangstelling naar uitging. In dat archief ontdekte hij dat er vanaf de zeventiende eeuw regelmatig melding werd gemaakt van het vertrek van Vriezenveners naar Rusland – en vooral naar Sint-Petersburg - om daar handel te drijven. Toen al begon hij zijn lange Rusluie-speurtocht. Hij las alles wat er maar over deze Rusluie te lezen was, verzamelde alles wat hij maar kon vinden, maakte zelf reizen naar Rusland en ging steeds meer verslag doen van zijn onderzoekingen en naspeuringen in boeken, periodieken en kranten. Een hoogtepunt was een in 1962 door hem georganiseerde grote Rusluie-reunie in Vriezenveen. Toen in 1989 de periode van glasnost en perestrojka aanbrak, gingen ook de Russische archieven voor Hosmar open en bracht hij weer nieuwe boeken uit over de oud-plaatsgenoten die in Sint-Petersburg een goed bestaan hadden opgebouwd, maar na de revolutie in 1917 alles waren kwijtgeraakt en voor een deel weer terugkeerden naar Vriezenveen.

Johan Hosmar was een regelmatige bezoeker van onze Overijssel Collectie, ook al voor 1990 toen de bibliotheekcentrale Overijssel-Oost, voorganger van de OBD en Rijnbrinkgroep, nog in Borne gevestigd was. Maar ook nog gedurende twee zomers in het begin van deze eeuw. Hij was toen al een eindje in de tachtig en kwam met de fiets van Vriezenveen naar Nijverdal om het vooroorlogse geïllustreerde Drents-Overijsselse tijdschrift Eigen Erf door te pluizen. Hij kwam niet vaak met lege handen, meestal nam hij wel knipsels mee voor het ‘archief’ van de Overijssel Collectie en in die laatste twee zomers kocht hij onderweg bij een bakker telkens iets voor bij de koffie voor mij en mijn collega’s. De goedlachse Hosmar zat altijd vol verhalen en plannen.

Publicaties
Johan Hosmar heeft tientallen publicaties op zijn naam staan. De meeste gaan over de geschiedenis van Vriezenveen en over de Rusluie, maar hij schreef ook religieuze gedichten en verhalen voor een aantal christelijke bladen. Hieronder een selectie van zijn werk.
Vriezenveense Rusluie in het rijk der Tsaren (1976)
De grote brand in Vriezenveen (1980)
Graven in Vriezenveen’s verleden (1981)
Sint-Petersburg, stad van de Rusluie (1982)
De Ruslandvaarders (1986)
Vriezenveen in het verleden (1992)
Flitsen uit Vriezenveen’s verleden (1992)
Van krullenjongen tot Russisch admiraal en andere verhalen (1994)
Vriezenveen : een eeuw in woord en beeld (2001)
Sint-Petersburg, stad van Hollandse kooplieden (2001)
Vriezenveen zo het reilde en zeilde (2002)
Wij zijn alleen maar zaaiers, gedichten (2003)
Uit Vriezenveens rijke verleden (2004)
Uit het leven van Vriezenveense boeren, burgers en buitenlui (2005)
Ook stelde hij een groot aantal fotoboekjes samen in de serie ‘In oude ansichten’ over Vriezenveen, Wierden, Westerhaar-Vriezenveensewijk, Rijssen, Hellendoorn-Nijverdal

Regionale uitgaven 2013-19

Rubriek met aanschafinformaties voor collectioneurs in de bibliotheken van Overijssel, maar uiteraard ook voor iedere belangstellende.

Ga voor bestellingen (bibliotheken) naar Bicat Wise – Titels – Besteladministratie – Kies voor IAI’s – Week 2013-49

IAI’s 2013-19

Met andere ogen ...: reizen in Overijssel / [bijdragen van Gerrit Verhoeven ... et al.]. - Hilversum : Verloren, 2013. - 266 p. – (Overijsselse historische bijdragen; 128e stuk). – ISBN 9789087043988. - € 19,-

Het thema van de nieuwste aflevering van Overijsselse Historische Bijdragen is Reizen in Overijssel. In meer dan honderd boeken die vanaf eind zestiende tot eind negentiende eeuw zijn verschenen, worden reizen door Overijssel beschreven. Sommige reizigers waren op doorreis, andere beschrijven uitgebreid steden en grote delen van de provincie. Deze oude publicaties zijn door de auteurs gebruikt voor hun artikelen. Naast de steden, Deventer, Zwolle, Kampen en Hasselt, worden de reisroutes door Twente beschreven. Overijssel bestond in het verleden voor een groot deel uit moerassige streken en grote heidegebieden, die werden doornsneden door soms vrijwel onbegaanbare wegen. Een rit per postkoets van Deventer naar Delden nam 8 uur in beslag. Het boek geeft een goed beeld van het reizen in vroeger tijden.

Aanzeggen: rouw- en begrafenistradities in Staphorst / Dirk Kok. - Eindhoven : Lecturis, 2013. - 192 p. – ISBN 9789462260238. - € 29,95

‘Het definitieve boek over een rouwcultuur die met het opvolgen van de generaties steeds verdwijnt of ten minste van karakter verandert’, staat op de achterzijde van het boek vermeld. De auteur heeft zich jarenlang in het onderwerp verdiept en is ‘gefascineerd door het mysterie van de dood’. In dit mooi uitgegeven en geïllustreerde boek wordt alles beschreven, de oude tradities, maar ook de veranderingen die in de loop der tijd zijn opgetreden.

Wandelen in het hart van Salland / Maarten Metz. - Amsterdam : Gegarandeerd Onregelmatig, 2013. - 112 p. – ISBN 9789078641315. - € 14,95

Zestien rondwandelingen, in lengte variërend van 8 tot 25 kilometer. Bij de startpunten is altijd voldoende parkeergelegenheid en ook Horeca aanwezig. Alle routes zijn ook gemakkelijk met het openbaar vervoer te bereiken. In het boekje ook informatie over bezienswaardigheden, kaarten en tips. Bij de samenstelling van de routes is uitgegaan van het ‘Wandelnetwerk Salland’, een netwerk van gemarkeerde wandelpaden.

Zwolle: moet je kieken! / Joop van Putten [fotografie] en Anna Hoogendoorn [teksten]. - Zwolle : WBOOKS, [2013]. – ISBN 9789066306103. - € 17,95

Joop van Putten heeft altijd een camera bij zich. In de loop van de jaren heeft hij een enorme verzameling (vooral Zwolse) straatfoto’s opgebouwd. Een selectie daarvan is in dit boek samengebracht. Geen foto’s die in scene zijn gezet, maar wel foto’s waarbij er op het juiste moment geknipt is. De gefotografeerde straattaferelen zijn door Anna Hoogendoorn van een gedicht of een andere tekst voorzien.

Gezaagd door de wind: 150 jaar Bolwerksmolen (1863-2013) / René Berends, m.m.v. Ipe de Graaf. - Deventer : Corps9 Publishers, 2013. - 80 p. – ISBN 9789079701-24-7. - € 14,50

Geschiedenis van de molens in Deventer in het algemeen en de Bolwerksmolen in het bijzonder. Deze molen die in de zeventiger jaren werd gered van de sloop en daarna werd gerestaureerd is de enige houtzaagmolen in Overijssel.

Jan Drost: heer met camera / Adri van Drielen, Steven ten Veen ; [fotogr. Jan Drost, Dolf Henneke]. - Zwolle : Waanders, 2013. - 112 p. – ISBN 9789491196492. - € 22,50

De 100 meest bijzondere foto’s van de Zwolse persfotograaf zijn in dit boek bijeengebracht, ingedeeld op thema. Aan de geselecteerde foto’s gaat een biografie van Jan Drost vooraf. Drost was van 1962 tot 2008, toen hij met pensioen ging, als persfotograaf actief. De foto’s zijn alle voorzien van verklarende teksten.

Tussen zieken, boeken en kikkers: de fysiologie van een leven: Izaac van Deen (1804-1869) / Stefan van der Poel. - Groningen : Barkhuis, 2012. - 68 p. – ISBN 9789491431128. - € 15,-

Biografie van Isaac Abrahamsen, zoon van Deens-joodse ouders, die zich 1843 als arts in Zwolle vestigde. Hij was zeer belezen, gold in zijn tijd als een modern arts en verrichtte in zijn laboratorium aan de Kamperstraat wetenschappelijk onderzoek. Ook zette hij zich in voor de verbetering van de medische opleiding. Hij was één van de mannen van het eerste uur in de in 1849 opgerichte Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering van de Geneeskunst.

Een dadel uit Marakesh: op reis met de jonge schilder Hendrick Avercamp / Jaap van Gelderen. - [Kampen] : [Van Gelderen], [2013]. - 80 p. – ISBN 9789080828001. - € 10,-

Novelle waarin de ‘gedroomde’ levens van personages op twee schilderijen van Hendrick Avercamp (1585-1634) – de ‘meester van het ijsgezicht’ en ook wel ‘de stomme van Kampen’ genoemd (hij was doofstom) – samengeknoopt tot één vertelling, spelend in de nazomer van het jaar 1605.

Website over Koninkrijk in wording

De komende twee jaar wordt het 200-jarig bestaan van ons koninkrijk uitgebreid gevierd. Op verschillende data en op verschillende plekken worden activiteiten georganiseerd. Meer weten? Kijk hier en hier.

De activiteiten – hoe groots opgezet ook – zullen aan de grote meerderheid van de bevolking voorbijgaan. Zoals bij vorige herdenkingen nogal een en ander in het water viel. Wat dat betreft valt er een traditie te handhaven.

Eén positief punt heeft de herdenking in ieder geval opgeleverd, namelijk een mooie historische website, gemaakt door het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, onder de titel Koninkrijk in wording – Een toegang tot de jaren 1813-1815.

Aan de hand van een calendarium met belangrijke data, een overzicht van relevante publicaties, directe toegangen tot bronnenmateriaal, afbeeldingen van gebeurtenissen en personen en beknopte levensbeschrijvingen van de hoofdrolspelers ‘heeft het instituut deze voor Nederland zo beslissende jaren op een overzichtelijke en samenhangende wijze toegankelijk gemaakt’.

Zie ook Geschiedenis 24 met De blik op 1813: Tweehonderd jaar Koninkrijk der Nederlanden.

Zie ook Geschiedenis Beleven met 198 jaar Koninkrijk der Nederlanden.