Proefschriften over J.H. van Heek en G. Horreüs de Haas

In oktober promoveerde Wim Coster op Baron B.W.A.E Sloet tot Oldhuis (zie eerdere blogpost). Vorige maand promoveerden Wim H. Nijhof op Jan Herman van Heek en A. de Vos op Gerardus Horreüs de Haas. Drie biografieën van belangrijke Overijsselaren op rij.
Sloet stond ‘aan de hefboom tot welvaart’, zoals de mooie ondertitel van het proefschrift luidt. Hij leefde van 1807 tot 1884 en maakte de aanzet tot een nieuwe wereld na 1850 mee: industrialisatie, communicatiemiddelen, technische vindingen etc.
Van Heek (1873-1957) en de Haas (1879-1943), tijdgenoten dus, leefden ruim twee generaties later. Of ze elkaar gekend hebben? Zeker van naam, want beiden waren bekend en invloedrijk, maar ze verkeerden in totaal verschillende kringen en de verschillen waren groot qua levenswijze en opvattingen.
Horreüs de Haas, geboren in Friesland en vanaf 1919 Zwollenaar, wordt in het BWSA omschreven als een socialistisch vrijzinnig Hervormd predikant. Van Heek, geboren te Enschede wordt in het BWN omschreven als textielfabrikant, kunst- natuurbeschermer.


Foto: Van Heek op zijn kasteel, Huis Bergh in de Achterhoek

Van Heek was één der belangrijkste textielfabrikanten in de eerste helft van de 20e eeuw, kon goed tekenen, was een fanatiek kunstverzamelaar, beschermde landgoederen, zette zich in voor de restauratie van monumenten en stichtte het Rijksmuseum Twenthe. Hij was zeer invloedrijk, maar was volgens een vriend ‘onbescheiden van bescheidenheid’. Hij was conservatief-liberaal, maar hij was wel sociaalvoelend, vandaar dat in zijn fabriek vele zaken goed geregeld waren en hij niet kon tegen de ingebouwde onrechtvaardigheid van het Twentse Stelsel (fabrikanten trokken één lijn bij stakingen). Behalve over het leven van J.H. van Heek gaat 'Kunst, katoen en kastelen' ook over de sociale strijd in Enschede.



Horreüs de Haas werd in de traditie van zijn familie Hervormd predikant, maar had tijdens zijn studie al twijfels over de inhoud van het geloof en de plaats en taak van kerk en christendom in de wereld. Hij werd socialist, geheelonthouder en vegetariër. Hij was een zeer goed spreker en woordvoerder bij veel gelegenheden. Hij leefde sober en vond dat zijn SDAP, waarvan hij jarenlang voorzitter was in Zwolle, zich niet moest beperken tot het streven naar meer welvaart, maar vooral aandacht moest hebben voor de zedelijke volksverheffing door middel van aanbieden van kennis en aandacht voor cultuur. Daarom werd hij ook voorzitter van de Volksuniversiteit. Als ethisch socialist geloofde hij in het kunnen scheppen van een betere mens. Bij zijn begrafenis waren 2000 mensen aanwezig.

Wat Van Heek en Horreus de Haas gemeen hadden was hun liefde voor natuur en cultuur.

Wie het op kan brengen de drie genoemde biografieën te lezen (totaal zo’n 1500 pagina’s) krijgt een zeer goed en gevarieerd beeld van een eeuw (1850-1950) Nederlandse/Overijsselse geschiedenis.

Europeana: groot - groter - grootst

Afbeelding uit een uitgave van De Imitatione Christi (Brugge, 1462), afkomstig uit een Franse collectie.

In het Geheugen van Nederland zijn met één zoekactie gedigitaliseerde collecties van 64 Nederlandse archieven, bibliotheken en musea doorzoekbaar.
In Europeana is het Geheugen van Nederland weer doorzoekbaar samen met meer dan twee miljoen boeken, kaarten, opnames, foto's, archiefdocumenten, schilderijen en films uit de gedigitaliseerde collecties van nationale bibliotheken en culturele instellingen uit de 27 lidstaten van de EU. Het aantal van twee miljoen moet binnen drie jaar verviervoudigd worden. Er zijn vele miljoenen euro’s beschikbaar (Europees geld is er genoeg!). Het aardige is dat de website wordt gerund door onze Koninklijke Bibliotheek te Den Haag, en aldaar werk biedt aan zo’n 20 medewerkers.

De opening van de website op 20 november was een fiasco. Na een paar uur was alles vastgelopen omdat de vele duizenden bezoekers massaal klikten op enkele erotische afbeeldingen op de homepage. De website was meteen enkele weken down. De capaciteit van de KB server is nu vier keer zo groot en de bewuste afbeeldingen zijn van de homepage gehaald.

Qua link met Overijssel het volgende: Overijsselse onderwerpen geven logischerwijs in Europeana ongeveer evenveel treffers dan in het Geheugen van Nederland.
Zoek je echter op Thomas à Kempis, de internationaal bekendste ‘Overijsselaar’ aller tijden, dan is er zelfs een fulltext Poolse vertaling van zijn De Imitatione Christi (Over de Navolging van Christus) beschikbaar. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik wel even heb moeten zoeken naar zo’n voorbeeld.
Maar voor onderwerpen uit de Europese geschiedenis (Tweede Wereldoorlog, vikingen, kunstenaars, sportevenementen – zoek maar eens op Tour de France) is het een prachtige website. Omdat de trefwoorden (nog) niet uniform zijn moet je wel vaak op meerdere woorden zoeken.

Kerstklassiekers: Kroamschudd'n in Mariaparochie

Hier onze eigen Twentse kerstklassieker.


Herman Finkers - Kerstmis

Top 10 van online archieven 2008

Een top 10 samengesteld door één persoon. Dat riekt naar een subjective lijst. Echter, het gaat wel om Eric Hennekam, onderzoeker, archiefexpert en (gast)docent, en hij is doorgaans goed geïnformeerd over wat er zoal gebeurt op de (vele) terreinen waar hij zich beweegt.
Dus moet het – voor de liefhebber – wel een interessante lijst zijn en dat is het ook.
Ga naar het weblog van Eric Hennekam en aanschouw zijn top tien van Nederlandse online archieven die in 2008 op het web zijn verschenen. Hij voegt er nog eens twee lijstjes aan toe: Europa en de rest van de wereld.
Zie hier nog zijn favorieten in 2007.

Enschede, de mensen, de stad

De eerste foto in het boek: Henk Elsink op de plek waar hij samen met zijn moeder schuilde tijdens het bombardement op Enschede op 22 februari 1944.

Vijf jaar geleden werd de aandacht van Willy Berends getrokken door een zwerver die dagelijks op dezelfde plek met een bierfles in zijn hand zat’. Hij werd nieuwsgierig naar het levensverhaal van deze en andere daklozen en speelde met de gedachte de verhalen van deze mensen op te schrijven en te publiceren. Na een ontmoeting met fotograaf Stefan Schipper werden de ideeën geconcretiseerd. 'Enschede, de mensen, de stad' is een groot project geworden waaraan, naast Willy Berends en Stefan Schipper, 23 auteurs/interviewers en vele anderen hun medewerking verleenden.
Slechts één dakloze heeft uiteindelijk een plaats gekregen in het boek, bepaalde beroepsgroepen (ondernemers, artistieke beroepen) zijn oververtegenwoordigd. Maar dat is slechts een constatering, geen kritiek. Het bijzondere van dit boek is de formule die werd gehanteerd, waarbij samensteller Willy Berends wel als motor fungeerde, maar het eindresultaat maar ten dele in eigen hand had. Vijftig bekende en minder bekende Enschedeërs werden gefotografeerd op een door hen zelf uitgekozen plek. Zij vertellen iets over de plek en/of over herinneringen die zij aan Enschede hebben. De vijftig geïnterviewden geven een symbolische kaart door aan iemand, die zij om persoonlijke redenen hebben uitgekozen. Dit wordt na elke eerst-geïnterviewde vier keer herhaald, zodat er tenslotte vijftig verhaallijnen en 250 portretten van (oud) Enschedeërs in het boek terechtkomen.
‘Enschede, de mensen, de stad’ is uitgegeven in groot formaat. Je komt bijzondere herinneringen en verrassende uitspraken tegen van bekende Enschedeërs maar ook de verhalen van de overige geportretteerden zijn het zeker waard om gelezen te worden. Een bijzonder (mooi) boek qua concept, vorm en inhoud.

Muziek uit het oosten (6): Hans Theessink - Anton met 'n bok

Een speciale rubriek – voor de liefhebbers van muziek. Van alles wat – in ’t Engels of in ’t plat. Goud en oud, nieuw of fout.


Hans Theessink, geboren in Enschede en al vele jaren woonachtig te Wenen, is Nederlands bekendste bluesgitarist/zanger in het buitenland. Theessink beheerst ook andere stijlen, waaronder folk en zelfs Twentse volksliedjes. Anton met ’n bok is zo’n volksliedje, dat vooral bekend is in Oost-Twente.

Voor de liefhebbers van dit soort repertoire is er de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut, onlangs onderscheiden met de Digitaal Erfgoedprijs 2008.
Wanneer je zoekt op Anton of Antoon in combinatie met ‘bok’ krijg je een aantal treffers met ook verschillende gezongen versies van dit volksliedje (klik op mp3).
Meer weten over Hans Theessink? Kijk hier en hier en hier.

Tot slot nog een recente opname met Hans Theessink: hier treedt hij op samen met Terry Evans en Insingizi & the Holmes Brothers in de Metropol te Wenen op 11 oktober 2008.

Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek nu online

Het NNBW bestaat uit 10 delen en verscheen tussen 1911 en 1937. Van 22.000 Nederlanders uit de 16e tot en met de 19e eeuw bevat dit biografisch woordenboek korte of langere beschrijvingen. Al deze biografieën zijn nu online te bekijken. Het betreft een intiatief van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING) in samenwerking met de Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren (DBNL).
Zoeken kan met behulp van een index. Handig is ook de tab ‘Zoek’ waarmee je op woorden binnen de tekst kunt zoeken.



In 1979 verscheen het eerste deel van het Biografisch Woordenboek van Nederland, de opvolger van het NNBW. Het zesde en tevens laatste deel van het BWN is deze week verschenen. Hiermee zijn nu meer dan 2000 biografieën – ook online – beschikbaar.

Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis gaat zich nu toeleggen op het verwezenlijken van een biografisch portaal, waaraan een groot aantal instellingen al medewerrking hebben toegezegd, zodat straks zoveel mogelijk biografische websites met één zoekactie doorzocht kunnen worden.

Voor wie geïnteresseerd is in dit soort websites: kijk bij de ‘links’ op Wie-is-wie-in-Overijssel.