maandag 2 mei 2016

Standaardwerk over in Hengelo begonnen April-mei staking 1943 gedigitaliseerd


In de ochtend van donderdag 29 april 1943 worden bulletins opgehangen aan de ramen van Drukkerij Smit in Hengelo. Het gaat om een Duitse 'Bekendmaking', waarin aangekondigd wordt dat alle 300.000 voormalige Nederlandse militairen als krijgsgevangenen zullen worden weggevoerd in het kader van de Arbeitseinsatz. Achtergrond van deze maatregel is dat door de verliezen van Duitsland in Rusland de oorlog begint te kantelen.
Drukkerij Smit was gelegen op een centraal punt in Hengelo waar 's ochtends veel werkvolk uit de Hengelose fabrieken passeerde. Het bericht sloeg in als een bom. Iedereen had wel familieleden of bekenden die getroffen zouden worden. Bij Stork begon die ochtend de staking. Toen de werknemers van Stork naar buiten liepen en langs de Dikkers-fabrieken kwamen, liep dit bedrijf ook leeg. De staking verspreidde zich als een olievlek over Hengelo en Twente. Telefonistes van de bedrijven speelden een belangrijke rol. Zij zorgden voor de communicatie. Andere communicatiemiddelen waren er niet.
De staking breidde zich uit naar het platteland. De boeren leverden geen melk meer aan de melkfabrieken, maar deelden deze rechtstreeks uit aan de bevolking. Een dag later werd op verschillende plekken in Oost-, Noord- en Zuid-Nederland gestaakt. Helaas werd de Randstad niet bereikt. Ook de Spoorwegen deden niet mee. Daardoor en ook vanwege de harde, vaak willekeurige, represailles - 80 stakers werden geëxecuteerd - verliep de staking noodgedwongen op zaterdag. Maar in Hengelo was geschiedenis geschreven. Midden in de oorlog vlamde daar plots het verzet tegen draconische maatregelen van de bezetter op.

Het standaardwerk van P.J. Bouman, getiteld De April-Mei stakingen van 1943 is nu gedigitaliseerd. Hierin uiteraard veel informatie over het belangrijke Hengelose/Twentse aandeel in de staking. Kijk ook op de website van het NIOD voor meer informatie.

zondag 1 mei 2016

Update van online oude adresboeken en telefoongidsen


Voor oude adresboeken en telefoongidsen is veel belangstelling. Dit blijkt uit het bezoek aan eerdere blogposts over dit onderwerp op dit blog. Tijd voor een update, waarbij volledigheid uiteraard niet gegarandeerd kan worden. Wat is er zoal online te vinden?

Oude adresboeken
Alkmaar en omgeving - Adresboeken van Akersloot, Alkmaar, Bergen, Castricum/Bakkum, Den Helder, Heiloo, Limmen, Sint Pancras, Texel, Wieringermeer, Zijpe.
Amsterdam - van 1821 t/m 1940 (niet gratis)
Arnhem en omstreken - meestal inclusief Velp en vaak zijn ook Doorwerth, Heveadorp, Oosterbeek, Rozendaal, Westervoort en Wolfheze opgenomen.
Breda - uit de periode 1870-1968, bevat tot 1940 ook de gemeenten Ginneken-Bavel, Princenhage en Teteringen.
Delft - van 1857 t/m 1949.
Den Haag - adresboeken 1854 - 1939-1940-1941-1942
Dordrecht - uit de periode 1855-1973
Eemland (Baarn-Soest) - periode 1888-1970
Eindhoven 1910 inclusief de gemeenten Gestel, Stratum, Strijp en Woensel
Eindhoven 1920 inclusief Best, Boxtel en Helmond
Eindhoven 1934 - prachtig voorbeeld van een bewerkt adresboek.
Friesland (de gehele provincie) - adresboek uit 1928
Haarlem - uit de periode 1859-1972
Hilversum - van 1891 t/m 1942
Leeuwarden 1872
Middelburg - adresboek van 1940
Noord-Holland - op de website van het Noord-Hollands archief staan onder meer de adresboeken van Aalsmeer, Beverwijk, Bloemendaal, Heemstede en Velsen online.
Nijmegen - adresboeken van 1868 t/m 1971 + allerlei bewerkingen. Op deze site ook adresboeken van Beuningen, Elst, Groesbeek, Heumen, Lent, Mook en Middelaar, Ubbergen en Wijchen.
Roosendaal - adresboek uit 1914
Rotterdam - uit de periode 1808-1939.
Schiedam - uit de periode 1888-1971
Tilburg - uit de periode 1865-1969
Zaanstreek - adresboeken van Zaandam, Koog a/d Zaan, Zaandijk, Wormerveer, Krommenie, Assendelft, Westzaan, Wormer, Oostzaan en Jisp.
Zutphen - uit de periode 1863-1969, deels ook adressen van Eefde en Warnsveld.

Wat betreft Overijssel kom ik niet verder dan twee adresboeken van Rouveen uit 1948 en 1966. Maar misschien zie ik iets over het hoofd. Laat het mij weten.

Oude telefoongidsen
* Telefoongidsen van Nederland vanaf 1901. Het gaat om de jaren 1901 - 1904 - 1905 -1906 - 1910 - 1913 - 1915 -1917 - 1920 t/m 1939 - 1941 -1942 - 1943 - 1946 (2 dln.) - 1950 (2 dln.).

donderdag 28 april 2016

Erfgoed van Almelo, Deventer en de IJsseldelta op de kaart


Erfgoed op de kaart is een platform voor het ontsluiten van lokale historische informatie op de kaart. Door de licentie vorm is het voor organisaties makkelijk om snel te beginnen. Momenteel maken ruim 35 archiefdiensten, musea, erfgoedinstellingen en andere instellingen gebruik van Erfgoed op de Kaart.
Onder meer op basis van Google Maps kunnen bijzondere gebouwen en plekken getoond en beschreven worden, historische kaartlagen aangebracht, historische foto's toegevoegd en historische wandelingen uitgezet worden. Erfgoed op de kaart is ook geschikt voor de mobiele telefoon etc.

Overijssel
In Overijssel zijn/worden drie steden/gebieden ontsloten met behulp van Erfgoed op de kaart, te weten:
Almelo op de kaart, dat nog in ontwikkeling is.
Deventer op de kaart
IJsseldelta op de kaart

maandag 25 april 2016

Activiteiten in de Meivakantie 2016 voor kinderen in musea etc. in Overijssel


Denekamp - Natura Docet Wonderryck Twente - Diverse activiteiten

Deventer – Speelgoedmuseum – Spelen met je ogen

Enschede - Rijksmuseum Twenthe – Kinderactiviteiten

Enschede – TwentseWelle – Diverse activiteiten - kijk bij Agenda

Hengelo – Twents Techniek Museum HEIM – DOEmiddagen en andere activiteiten

Holten – Natuurdiorama Holterberg – Diverse activiteiten - kijk bij 'Activiteiten binnenkort'

Kampen - Speelgoedkabinet - Zie website

Lattrop - Cosmos Sterrenwacht - Meivakantie programma

Ommen – Nationaal Tinnen Figuren Museum – Diverse activiteiten

Zie voor overige (eendaagse) activiteiten en evenementen: Uit-agenda Overijssel en Uit met kinderen

vrijdag 22 april 2016

Nieuwe nummer Mijn Stad MIjn Dorp over onder meer 'De barones en de dominee, een verboden liefde'


Een jonge barones die al vroeg weduwe is 'vindt troost' bij een gehuwde dominee. Echt gebeurd in Zwolle in de negentiende eeuw. Als zij een kind van hem verwacht is de schande en achterklap groot. Wim Coster reconstrueerde de gebeurtenissen en sprak ook met nazaten van beiden. Het boek verscheen deze week. In het digitale tijdschrift Mijn Stad Mijn Dorp een voorproefje.
Datzelfde geldt voor het op 24 april te verschijnen boek Allemaal SAMen van Danielle Samuel. Ook van dit boek over het opgroeien in een getraumatiseerd Joods gezin, waarvan veel te veel familie is weggevallen tijdens de Tweede Wereldoorlog, een voorpublicatie.

In andere artikelen aandacht voor:
- de geschiedenis van de TET (nu Connexxion)
- Hannekemaaiers en Kiepkeerls
- de oorsprong van een middeleeuws psalter
- de streekromanschrijfster van Nijnatten-Doffegnies uit Diepenveen
- de Latijnse school in Oldenzaal
en daarnaast de vaste rubrieken met boekennieuws, beeld en geluid, de plek van, tentoonstellingen etc.

dinsdag 19 april 2016

Nominaties beste boek (fictie, non-fictie) en dialectverhaal van Overijssel

Wat is het beste Overijsselse boek van 2015? En wie heeft het beste verhaal in Streektaal geschreven? De eerste selectie heeft plaatsgevonden en de nominaties zijn bekend. Tijdens de feestelijke avond van Overijssel Verwoord op 19 mei aanstaande in het Kulturhus te Borne worden de winnaars bekend gemaakt. Dit jaar wederom een categorie fictie en non-fictie van het Overijssels Boek van het Jaar. De Schriefwedstried is dit jaar een nieuwe categorie.

Nominaties Overijssels Boek van het Jaar, Categorie Fictie

Metje Blaak | Jantina
Het levensverhaal van een moedige maar verguisde Enschedese vrouw, die in de Tweede Wereldoorlog met een Waffen-SS'er trouwde en zich later aansloot bij een verzetsgroep.


Hendrikje Koersen | De zachtmoedige kapelaan
Als de katholieke Leida verliefd wordt op de protestantse Kees besluit ze uit het klooster te treden.


Anne van der Meiden | n‘ Mirreweentervertealsel
Twentse versie van de ‘Christmas Carol’ van Charles Dickens.


Almar Otten | Vriendendienst
David Zomer wordt betrokken bij de strijd tussen een geheim genootschap met veel financiële macht en een nietsontziende moordenaar; hierbij blijken ook de moordenaars van premier Palme van Zweden een rol te spelen.

Nominaties Overijssels Boek van het Jaar, Categorie Non-fictie

Dick Boer | Het gezicht van de vakbeweging – Twente


René Borgerink | Op zoek naar Johan Huy


Evelyn Ligtenberg | Wij vertrouwen op onze keizer


Geuje van der Linde | Uit rivier en zee geboren: Honderd erven op het Kampereiland 1364 – 2014


Dirk J. de Vries | OnZichtbaar Zwolle


Jan van de Wetering | Een toekomst waarborgen: Twee ondernemende families, een landgoed en een verzekeringsbedrijf in Overijssel (1797-2015)


Nominaties Schriefwedstried 2016

Joop Hekkelman | Meer mag ’t neet wodden
Femmy Woltman | De naacht
Isis Zengering | Bi’j doar mien meak’n

Kijk verder voor meer informatie bij Overijssel Verwoord

donderdag 14 april 2016

Het is zover! Tubantia 1872-1945 gedigitaliseerd

Kranten zijn een fantastische historische bron. Wanneer deed een bepaalde term of woord zijn intrede. Hoe zat het precies met een bepaalde historische gebeurtenis en hoe werd er in die tijd (dus niet achteraf) tegen aan gekeken. Je vindt allerlei feiten waarmee je je stamboom kunt aanvullen. Etc.
Nu is het dan eindelijk zover. Nadat meer dan 11 miljoen pagina's van Nederlandse kranten uit alle regio's gescand zijn en online te bekijken, zijn nu voor het eerst Twentse krantenpagina's te aanschouwen. Gisteren werden drie miljoen pagina's toegevoegd aan Delpher van de Koninklijke Bibliotheek, de portal voor boeken, kranten en tijdschriften en daaronder zit de Tubantia van 1872 tot en met 1945. De Tubantia heeft verschillende titels gekend. Hoe zit dat precies?

Hieronder een historisch overzicht: gedigitaliseerd gedeelte
1872 Sinds 6 januari 1872 wordt de Tubantia uitgegeven door M.J. van der Loeff met de ondertitel “Volkscourant voor Twenthe”. Verschijnt 1 x per week op zaterdag.
1877 De Tubantia krijgt een nieuwe ondertitel: “Nieuws- en advertentieblad voor Twenthe”.
1879 Gaat 2x per week verschijnen op woensdag en zaterdag.
1902 Vanaf 1 februari 3x per week op dinsdag, donderdag en zaterdag.
1912 De Tubantia gaat vanaf 30 april 6x per week verschijnen en wordt daarmee het eerste dagblad in Twente. Het regionale Twentse nieuws betreft voor circa de helft Enschedees nieuws.
1914 Op 18 juni verandert de naam van de krant in Twentsch Dagblad Tubantia.
1917 1 oktober nieuwe naam: Twentsch Dagblad Tubantia en Enschedesche Courant.
1929 De naam van de uitgever verandert van M.J. van der Loeff in NV v/h firma M.J. van der Loeff. Het eigendom van de krant gaat na verloop van tijd over van de familie van der Loeff naar de familie Houwert.
1940 Rond 1940 is de Tubantia het grootste dagblad van Twente met circa 25000 abonnees.
80 % van de abonnees woont in Enschede of omringende plaatsen (Lonneker, Boekelo, Haaksbergen, Neede, Eibergen).
De krant wordt al snel aan banden gelegd door de Duitse bezetter. De medewerkers proberen zo goed en kwaad als het kan de zaak draaiende te houden en de opgelegde richtlijnen te ontduiken.
1942 Gedwongen fusie met Nieuwe Hengelosche Courant. Op de persen van drukkerij Smit in Hengelo wordt van 14 november 1942 tot 27 maart 1945 het Twentsch Nieuwsblad, dagblad voor Twente en Oost-Gelderland gedrukt.


Historisch overzicht Tubantia: nog niet gedigitaliseerd
1946 Alle kranten die na januari 1943 nog zijn verschenen krijgen na de oorlog een voorlopig verschijningsverbod opgelegd. Na behandeling van de zaak door de Commissie voor de Perszuivering mag de Tubantia vanaf 14 september 1946 weer verschijnen. De oplage is teruggelopen naar bijna 8000.
1947 Hengelosch Dagblad wordt gekocht door van der Loeff. Later dat jaar wordt ook de Vrije Twentsche en Achterhoekse Courant overgenomen, die in 1945 door het Parool op de markt was gebracht. Vanaf 8 september 1947 wordt naam van de krant Twentsch dagblad Tubantia en Enschedesche courant en Vrije Twentsche courant. Op 22 november 1951 wordt daar het woord Achterhoeksche nog aan toegevoegd.
1966 Opnieuw een naamsverandering (althans de woordvolgorde verandert): Tubantia : Twentsch dagblad, Enschedesche courant, Vrije Twentsche en Achterhoeksche courant. Op 24 december 1970 verdwijnt de lange ondertitel.
1975 Dagblad van het Oosten wordt overgenomen en wordt kopblad van Tubantia. Tubantia en kopbladen hebben dan 90.000 abonnees.
1979 Tubantia wordt op 4 sept. 1979 Dagblad Tubantia.
1993 Op 1 februari verdwijnt de naam Hengelo's Dagblad en op 18 april verdwijnt de naam Dagblad van het Oosten en wordt ook in Hengelo en Almelo en omgeving het Dagblad Tubantia bezorgd.
1996 Na samenvoeging op 2 maart met Twentsche Courant vanaf 1 oktober de nieuwe naam Twentsche Courant Tubantia.
1999 Vanaf 1 november ochtendblad.
2001 Edities en oplagen: Totale oplage 137.850. Ed. Enschede (30.100), ed. Hengelo (31.500), ed. Almelo (25.700), ed. Oldenzaal (17.800), ed. West (13.250), ed. Haaksbergen (11.800).

Over het digitaliseren van Twentse kranten van na 1945 schreef ik al eerder.


Ook digitale Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant uitgebreid. Onder de drie miljoen nieuwe pagina's bevindt zich ook een flink aantal jaargangen van deze krant, zodat het digitale krantenarchief nu de jaren 1845-1944 omvat.
Kijk hier voor een historisch overzicht betreffende de POZC.