donderdag 21 augustus 2014

Muziek uit het oosten (76): Ilse Warringa - Goa nie weg bie mie

Een speciale rubriek – voor de liefhebbers van muziek. Van alles wat – in ’t Engels of in ’t plat. Goud en oud, nieuw of fout.


Actrice/cabaretière/zangeres Ilse Warringa - ze kan ook heel goed die andere Ilse imiteren - werd geboren in Dalfsen. Hier zingt ze een dialect-versie (tekst: André Manuel) van Ne me quitte pas.

Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) naar de KB


De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) gaat per 1 januari 1915 naar de Koninklijke Bibliotheek, het vaste personeel wordt overgenomen. Dit gebeurt in samenwerking met de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en de Nederlandse Taalunie.
DBNL bevat momenteel ruim 11.000 gedigitaliseerde boeken en tijdschriften op het gebied van de Nederlandse literatuur, taal en cultuurgeschiedenis. Jaarlijks worden 250.000 pagina's tekst toegevoegd.
De digitale verzameling zal behalve via de website van DBNL, die voorlopig blijft bestaan, ook via andere kanalen in te zien, b.v. in België via de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en via Bibnet. In Nederland wordt DBNL opgenomen in het overkoepelende Delpher.

zondag 17 augustus 2014

100 jaar geleden: Belgische vluchtelingen in Enschede

Toen de Duitsers in augustus 1914 België binnenvielen, wat gepaard ging met veel vernielingen en geweld (o.a. executies) – zie de serie over oorlogscorrespondent Lambertus Mokveld op Geschiedenis 24 - kwam een grote vluchtelingenstroom op gang. In oktober waren een miljoen Belgen naar Nederland gevlucht, dat toen 6,5 miljoen inwoners telde. Omdat het merendeel bleef 'hangen' in de zuidelijke provincies, werd geprobeerd ook elders in het land opvang te vinden. 10.000 vluchtelingen kwamen naar Overijssel, waarvan er een kleine 600 opvang kregen in Enschede.

Detail van monument voor Belgische vluchtelingen in het Van Lochemsbleekpark aan de Hengelosestraat in Enschede, vervaardigd door Albert Termotte (foto: Aebel de Vries)

In verslagen van het plaatselijke steuncomitë, die werden opgenomen in de Verslagen van den toestand der gemeente Enschede over de jaren 1914-1917, lezen we een en ander over deze vluchtelingen.

Het verslag over 1914
Van den grooten stroom Belgen, die hun land ontvluchtten, toen de Duitschers er verder in doordrongen, en in Nederland een goed heenkomen zochten, werd ook een klein gedeelte afgeleid naar Twente. Ook in Enschede had men zich voorbereid op de ontvangst van een aantal dezer vluchtelingen. Aan het verslag van Ds. Pekema, den Secretaris van het Plaatselijk Comité voor de Belgische vluchtelingen ontleenen wij het volgende.
Op Vrijdag 9 October kwamen, op verzoek van den Burgerneester eenige dames en heeren saam op het gemeentehuis, ten einde zoo mogelijk, een commissie te vormen, om Belgische vluchtelingen te ontvangen en te verzorgen. De gehouden besprekingen leidden tot het gewenschte doel: een Hoofdbestuur werd gevormd, een viertal sub-commissies voor ontvangst en huisvesting, voeding en kleeding, finantien en ten slotte voor hygiëne, werden geformeerd. Toen dan ook Zondag 11 October, des voormiddags om 7 uur en den d.a.v. Woensdag om 11 uur namiddags, de Belgen arriveerden ten getale van ruim 539, waren doeltreffende voorbereidende maatregelen getroffen.
Huisvesting. In den beginne is onderdak verleend in de zalen van het Volkspark, in het gebouw Tivoli aan de Oldenzaalschestraat en de voormalige School 1 aan den Zuiderhagen, bij velen nog bekend als 'Bloemendaal's school'. Waar echter, wat heel begrijpelijk was, de gebruikers van Tivoli de vrije beschikking straks weer terug verlangden over de eigen localiteiten en een langer verbljf op het Volkspark te kostbaar werd, moest naar andere verblijfplaatsen omgezien. En met succes. Op het einde van 914 vinden wij de uitgewekenen ondergebracht in 'Bloemendaal's school', in een der huizen van de Gemeente in het Van Loenshof en in het voormalig R.K. Ziekenhuis aan de Markt.
Voeding. Dit onderdeel leverde in den beginne groote moeilijkheden op. Maar reeds heel spoedig waren deze overwonnen, door de algeheele toewijding van verschillende dames en deskundige hulp van gediplomeerden. Werden in den beginne de spijzen op verschillende plaatsen bereid, langzamerhand kwam ook hierin meer orde. In December 1914 werd voor allen gekookt in de keuken van het voormalig R.K. Ziekenhuis. De voeding is van den beginne al geweest
eenvoudig, maar degelijk en goed.
Kleeding. Een, vooral door het schoeisel, kostbare zaak, die veel hoofdbrekens heeft gekost. Dank echter het medelijden en hart van velen onzer stadgenooten en een belangrijke zending uit Amerika, waarvan ook onze stad haar deel ontving, is ook hier tot tevredenheid van allen gewerkt.
Hygiène. Reeds bij aankomst werden de Belgische gasten onderworpen aan een oppervlakkig geneeskundig onderzoek.
Zoodra mogelijk werden alle uitgewekenen gevaccineerd en gebaad. Aan het baden, hetwelk geschiedde in de hiertoe afgestane badinrichting der firma Van Heek & Co., werd goed de hand gehouden. Ernstige ziekten kwamen niet voor.
Arbeid. Herhaaldelijk is over dit punt vergaderd. Men wilde geen afbreuk doen aan de Enschedesche werkloozen. Langzamerhand zijn vrouwen, zoowel als mannen begonnen met allerlei handwerk, als borduren, houtsnijden en dergelijke. (Februari 1915 is van alle gemaakte artikelen een verloting gehouden.) Bovendien moesten mannen en vrouwen allerlei hulp verleenen bij het koken, het schoonhouden der vertrekken, enz.
Ontspanning. Met het oog op de tijdsomstandigheden en den toestand in hun eigen vaderland, werd ontspanning steeds sober toegemeten. Eenige onderwijzers echter kwamen geregeld de kinderen bezig houden met het hun aanleeren van populaire liederen. St. Nicolaas en Kerstmis werden prettig gevierd en waardig herdacht.
Onderwijs. Op het einde van 1914 waren de voorbereidende maatregelen voor dit onderdeel zoover gevorderd, dat de kleinste kinderen geregeld naar de Bewaarschool, Zuiderhagen, zouden gaan en de grooteren het onderwijs zouden volgen bij de hiertoe overgekomen Belgische leerkrachten: Mej. Itmans en den heer Wagner. Dit onderwijs zou gegeven worden in de Kloosterschool aan den Noorderhagen en in School 10 der Gemeente. Al deze plannen zijn in 1915 verwezenlijkt. Tevens hebben eenige onderwijzeressen les gegeven aan enkele analphabeten.
Finantiën. De aanzienlijke onkosten werden bestreden door Rijksuitkeering, particuliere weldadigheid van Enschede en Lonneker en het groote Belgische Steuncomité. Onder dit hoofd zij nog vermeld, dat de enkelen, die geld verdienen in de fabrieken, als anderszins 2/3 van die verdiensten, tot een maximum van f 6.- moeten afstaan aan de kas van het Comité en 1/3 voor zich zelve mogen behouden.
Aantal. Einde December bevonden zich hier nog 269 vluchtelingen. Een enkele was wegens slecht gedrag opgezonden naar Veenhuizen of Nunspeet, sommigen waren teruggekeerd naar Belgie, zéér velen waren vertrokken naar Engeland.
Tenslotte zij nog vermeld, dat de commissie met groote opgewektheid haar veel omvattenden arbeid verricht. En met dankbaarheid dient gememoreerd dat zij alle mogelijke medewerking heeft ondervonden van den heer Burgemeester, den heer Secretaris, den heer Commissaris van Politie en den heer Directeur van Gemeentewerken. Ook gedenkt zij nog steeds met
erkentelijkheid den bijstand haar in de eerste dagen verleend door de Gereformeerde Gemeente, het Leger des Heils, het Blauwe Kruis en 'Concordia'.
Het Hoofdcomité werd gevormd door de heeren: J. H. van Heek, Voorzitter. Mr. Dr. G. A. Lasonder, Vice-Voorzitter.
Notaris A. Schmid, Penningmeester. Ds. E. Pekerna, Secretaris.
Presidente van het dames-comité was Mevrouw I. Scholten-van Heek.
Hoofden van het voormalige R. K. Ziekenhuis: Mevrouw Verbeek-van Santen. Mevrouw Glabbeek-van Ginneken. Mej. Richters.
Hoofd van het Van Loenshof: Mevrouw Klaar-van Balen.
Hoofden van de 'Bloemendaal's school': Mevrouw Ter Kuile-Scholten. Mevrouw Snuif-Ter Weele.

1915
Het Comité voor Belgische Vluchtelingen bericht, dat op 1 Januari 1915 ongeveer 265 vluchtelingen aanwezig waren. De kosten bedroegen per hoofd en per dag f 0.3425, waarvan voor voeding f 0.29. De totale kosten bedroegen f 20369.31

1916
Aan het bericht van het Comité voor de Belgische Vluchtelingen worde het navolgende ontleend:
Aanwezig op 1 Januari 1916: 92 personen.
Aanwezig op 31 December 1916: 79 personen.
De mannen zijn voor een zéér groot deel allen aan het werk hier op de verschillende fabrieken, terwijl velen der vrouwen en meisjes naai-onderricht ontvangen en zelve naaien enz. De kinderen zijn op de scholen ondergebracht, daar de Belg. onderwijzer verdwenen is en niet door een nieuwen vervangen; hiervoor was het aantal kinderen te gering. De gezondheidstoestand is goed, het gedrag laat niet te wenschen over in het algemeen. Nog steeds wonen de menschen, dank zij 't R.K. Armbestuur, in het voormalig R.K. Ziekenhuis (uiterlijk tot Dec. 1917).
Een breede schare van dames gaf haar zeer gewaardeerde krachten aan de zorg der vluchtelingen. Verschillenden hadden een bepaalden tak van zorg voor haar rekening genomen.
Omtrent de uitgaven en inkomsten van het Comité geeft het volgende staatje een overzicht:

1917
Het Comité voor de Belgische vluchtelingen bericht ons, dat omstreeks October 1917 het oude R.K. Ziekenhuis ontruimd is, omdat de Belgen naar de vluchtoorden zijn vertrokken, Een achttal gezinnen, waarvan de hoofden hier een bestaan
hadden gevonden, is hier blijven wonen.








woensdag 13 augustus 2014

Twente Akademie Revisited!


Ik zie ze – het was midden jaren tachtig - nog bij ons (de voormalige Provinciale Bibliotheekcentrale Overijssel-Oost in Borne) intrekken, de vrijwilligers van de Twente Akademie. Bedenker en directeur Adriaan Buter (later opgevolgd door Ben Thüss), Everhard Jans, Margreet Nijkamp, Johan Schildkamp, Willem IJzereef en anderen. Ze waren binnengehaald door Dick ter Harmsel en werden o.a. gelokt door de aanwezigheid van de Overijssel collectie. In 1990 verkaste de PBC na een fusie naar Nijverdal en kreeg de Twente Akademie een nieuw onderdak in het Rijksmuseum Twenthe. Vijf jaar later ging de TA op in het Van Deinse Instituut dat weer … etc.

En nu zijn ze weer terug. Andere namen uiteraard, want de vrijwilligers van toen waren VUTters en gepensioneerden, maar eigenlijk met dezelfde doelstelling. De nieuwe Twente Akademie wil een platform bieden aan iedereen die zich bezighoudt met de geschiedenis, folklore, taal of cultuur van Twente, aldus initiatiefnemer Gerrit Dannenberg gisteren in de Tubantia. Richtte de oude Twente Akademie zich op het bijeenbrengen van kennis en documentatie over het Twentse verleden, de nieuwe TA doet in feite hetzelfde maar dan op een eigentijdse (digitale) wijze. Volgens Dannenberg moet straks op de site te vinden zijn waar historische verenigingen, musea etc. mee bezig zijn en gaat een en ander de samenwerking bevorderen.

De website twenteakademie.nl is nu nog vooral georiënteerd op de streektaal. Maar onder de knoppen ‘Niejs’ en ‘Downloads’ komen ook andere onderwerpen aan bod. De TA richt zich ook nadrukkelijk op de geschiedenis van Twente.

Mijn Stad Mijn Dorp
Wat dat laatste - de geschiedenis van Twente - betreft, is er natuurlijk al de website Mijn Stad Mijn Dorp van het Historisch Centrum Overijssel. Het HCO heeft MSMD opgezet met gedeeltelijk dezelfde doelstelling: ‘de ontwikkeling van een digitaal platform op het internet waar iedereen Overijsselse historische informatie over ieder willekeurig onderwerp makkelijk kan vinden en combineren en waar tevens iedereen zijn of haar historische bronnen kan publiceren, kan gebruiken, delen en verrijken’. Het HCO richt zich vooral, niet uitsluitend, op historische verenigingen.

Hoe je het ook bekijkt, er is een duidelijke overlap. Je kunt dat jammer vinden, maar het is nu eenmaal een feit dat een Twentenaar een Tukker is en geen Overijsselaar en zich liever verenigt in Twents dan in Overijssels verband. Twentse historische verenigingen zullen gewoon blijven meewerken aan het platform Mijn Stad Mijn Dorp en ook hun bijdrage leveren aan de Twente Akademie. Hoe meer hoe beter.

zondag 10 augustus 2014

Mediagrafie (13): Ommen

In de jaren tachtig werkte ik mee aan het samenstellen van bibliografieën en catalogi in gedrukte vorm over voornamelijk Overijssselse onderwerpen. Bibliografieën verschijnen bijna niet meer. Er is ook zoveel meer informatie te vinden dan alleen gedrukte materialen. Hierbij een ‘aanzet tot een mediagrafie’, ditmaal van Ommen. Wie aanvullingen heeft, graag….

Vooraf
Er zijn weinig plaatsen (en zeker van deze omvang) waar zoveel 'clubs' te vinden zijn die zich bezig houden met historisch erfgoed. Zie de collage hieronder, die op de website Oud-Ommen geplaatst werd. Overigens wordt er veel samengewerkt.
Beschikbare internetadressen:
Historische Kring Ommen
Stichting OudOmmen.nl
Streekmuseum Ommen
Stichting Ommer Molens
Vereniging De Ommerschans
Stichting 't Lemels Arfgoed
Nationaal Tinnen Figuren Museum
Natuurinformatiecentrum Ommen

Informatie over Ommen is uiteraard te vinden op Plaatsengids en Wikipedia.


Geschiedenis van Ommen
De Canon van Ommen bevat een geschiedenis van Ommen in 50 vensters.
Op zowel de website OudOmmen.nl als op die van de Historische Kring Ommen (onder 'archief' en 'links') staan artikelen over de geschiedenis van Ommen.

Kijk verder bij:
MijnStadMijnDorp
Ommense monumenten van geschiedenis en kunst

Plaatsbeschrijvingen
A.J. van de Aa – Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden (1851)
Ommen in 1903
Ommen in 1919
Ommen in 1928
Ommen in 1935

Foto’s – films
Historisch fotoarchief op de site van HKO.
Beeldbank op de site van OudOmmen.nl
Beeldbank Historisch Centrum Overijssel (foto’s en films)
Fotoarchief Peter Leeuwen
Beeldbank Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Berichten en filmpjes op Geschiedenis 24
Fotocollectie Nationaal Archief


Romans en verhalen die zich (gedeeltelijk) afspelen in Ommen.

Boeken, tijdschriften, dvd’s etc. over Ommen (zoek op Ommen)
Kijk voor boeken ook op OudOmmen.nl

Ommen in historische kaarten
Kaart van Ommen en omgeving (1849)

Ommen in de krant

Dialect van Ommen (voorbeelden)

Bekende inwoners van Ommen van vroeger en nu (vul bij plaats Ommen in)

Genealogie

Familienamen
Typische familienamen uit de gemeente Ommen, waarvan in 1947 meer dan de helft van de naamdragers in de gemeente Ommen woonde – de zogenaamde ‘kernnamen’ in het Nederlands Repertorium van Familienamen (eerst totaal Overijssel, dan Losser): Hemstede (55-34) - Horsman (134-72), Jasper (111-64), Kleinlugtenbeld (124-68), Koggel (78-41), Makkinga (237-147), Paarhuis (80-60), Poelarends (58-43), Schuttert (87-60)

Genealogisch bronmateriaal
Ga naar: Diversen – Regionale bestanden – Digitale bronbewerkingen (link in de tekst) – Overijssel – internet.

zaterdag 9 augustus 2014

Vlinders in Overijssel

Het begint een traditie te worden op dit blog: de resultaten van de jaarlijkse nationale tuinvlindertelling. 3700 tuinbezitters deden mee dit jaar, zij telden samen 60.000 vlinders. Kijk hier op de landelijke website voor alle uitslagen. Kijk hier voor de meestvoorkomende vlinders in Overijssel in 2013 en hier voor 2012.
Waarom weet ik niet, maar het gaat slecht met de Gamma-uil. Vorig jaar de meest gespotte vlinder in Overijssel, nu uit de top 10 gefladderd. Wie heeft er een verklaring voor?

Hieronder de Overijsselse top 10:

Kleine vos


Atalanta


Klein koolwitje


Citroenvlinder


Dagpauwoog


Groot koolwitje


Klein geaderd witje


Bont zandoogje


Gehakkelde aurelia


Distelvlinder

donderdag 7 augustus 2014

Terugkijken met 'Uit het archief' van RTV Oost


Deze week ontdekte ik Uit het archief op de website van RTV Oost. Afleveringen van programma's die in de afgelopen 20 jaar werden uitgezonden kun je hier terugvinden. Op andere plekken op de site kun je ook afleveringen terugkijken, maar hier gaat het om een soort 'highlights'. Wat ik zoal terugvond:
- Monumentale panden met vele verhalen (uit 2003)
- Regiotap met o.a. afleveringen uit 1998 met Waylon en Erwin Nijhof
- 'Sportretten' van Rob Harmeling en Erik Hulzebosch uit 1993
- Terug naar de jongere geschiedenis van Overijssel (2000)
- Wat de wormen al wisten (over archeologie) uit 1995
- Industriële monumenten in Overijssel (2006)
- Voet voor voet door Overijssel aan de hand van een wandelgids uit 1917 (2005)

Vanaf februari dit jaar zijn afleveringen van zo'n 25 programma's op dit weblog gezet. Maandelijks komen er nieuwe bij.