Woord van het jaar 2010

Nu het vandaag een uur eerder donker is, nadert voor je gevoel het einde van het jaar snel. Tijd weer voor allerlei lijstjes. Zoals dat van Woord van het Jaar. In een column op de website van het Genootschap Onze Taal worden al een aantal kandidaat woorden genoemd: Bavariameisje, aswolk, Damschreeuwer, zeilmeisje, pedopriester. De meeste woorden horen bij een hype en hoor je al bijna niet meer. Wat dat betreft kun je wel Woord van de Maand verkiezingen organiseren. De kabinetsformatie en de algemene beschouwingen leverden al weer nieuwe woorden op: gedoogsteun/gedoogakkoord, linkse hobby’s/linkse kerk, piketpaaltjes. Onze Taal zit sinds 2008 niet meer in de organisatie van de verkiezing van het woord van het jaar omdat in dat jaar ‘swaffelen’ als winnaar uit de bus kwam. Geen Stijl had haar aanhangers opgeroepen op dit woord te stemmen, zodat je niet meer van een eerlijke verkiezing kon spreken.
De verkiezing van 2010 is in handen van Van Dale. Wie wil stemmen kan dat hier doen.

In 2009 koos Van Dale voor ‘ontvrienden’ (m.b.t. sociale media), gevolgd door Mexicaanse griep en hypotheekleed. Onze Taal maakte van ‘twitteren’ het woord van het jaar.
Kijk op Wikipedia voor de jaren voor 2009.

Ook voor de grootste taalergernis van het jaar wordt een verkiezing georganiseerd en wel op de website Het irritantste woord. Zie ook het Irritaal weblog van Ben van Balen.

Dan is er ook nog de Vaagtaal-verkiezing. De uitslag is net bekend. 'Ik heb zoiets van' wordt gezien als de vaagste uitdrukking van het jaar. Dit is overigens vooral de keuze van mannen. Vrouwen vinden 'met alle respect' nogal vaag.



Het mooiste Twentse dialectwoord
Een paar jaar geleden werden een enquete gehouden onder 1100 Twentenaren over het mooiste dialectwoord. De uitslag:
1. goodgoan - het ga je goed
2. onmeunig - ontzaglijk, erg
3. kuierdroad - telefoon
4. heanig an - rustig, kalm
5. rechtervoort – tegenwoordig

Meest irritante dialectwoord
Volgens mij is dat nooit onderzocht. Ik heb er wel een kandidaat voor. Weliswaar geen woord maar een slogan. Je ziet ze gelukkig bijna niet meer, maar zo’n 10-20 jaar geleden zag je op Twentse huisdeuren vaak de sticker ‘Twente leu- leuke leu’. Irritant vond ik dat, om zoiets over jezelf te beweren….

Tien eeuwen topstukken van SAB in Historisch Museum Deventer

Wie van boeken houdt en in Deventer woont of er toevallig moet zijn, moet van de gelegenheid gebruik maken even langs het Historisch Museum te gaan. De jarige Athenaeumbibliotheek heeft er een expositie ingericht onder de titel Tien Eeuwen Topstukken.



De SAB noemt de tentoonstelling zelf het hoogtepunt van haar 450-jarig jubileum dat dit jaar met tal van activiteiten werd gevierd.

Te zien zijn prachtige middeleeuwse handschriften, veelal met bladgoud en kleurrijke illuminaties versierd. Naast de vijftiende-eeuwse boekenpracht worden ook zeer zeldzame stukken uit de twaalfde en dertiende eeuw getoond. Via incunabelen uit het begin van de boekdrukkunst, maakt de bezoeker een reis langs indrukwekkende atlassen, imposante Bijbels, kleurrijke botanische werken en curieuze Provo-pamfletten naar meer moderne bijzondere uitgaven.

Kijk verder op de website van Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek.

Kijk hier voor de bezoektijden van de expositie die tot 16 januari 2011 in het Historisch Museum te bezichtigen is.

Libris Geschiedenis Prijs gaat naar David van Reybrouck voor Congo

Zojuist werd Libris Geschiedenis Prijs voor het beste historische boek van het afgelopen jaar uitgereikt aan David van Reybrouck voor zijn boek Congo.



David Van Reybrouck maakte grote indruk met de breedte van het onderwerp, dat hij beschrijft in een rijke, bijna barokke stijl. Het boek is een originele combinatie van persoonlijke betrokkenheid en journalistieke distantie, die archiefmateriaal, interviews en persoonlijke observaties vermengt, aldus de jury.

De Libris Geschiedenis Prijs bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De belangrijkste criteria zijn dat het boek een oorspronkelijk onderwerp heeft, prettig leesbaar is geschreven en op gedegen historisch onderzoek stoelt. Aan de Libris Geschiedenis Prijs is een bedrag van € 20.000 verbonden.

Kijk hier voor de longlist en de shortlist, waaruit David van Reybrouck als winnaar werd verkozen.

De prijs werd drie keer eerder uitgereikt. Kijk hieronder voor de longlists en de winnaars.


Winnaar 2009

Longlist 2009
Winnaar 2009


Winnaar 2008

Longlist 2008
Winnaar 2008


Winnaar 2007

Longlist 2007
Winnaar 2007
In 2007 werd de prijs voor het beste geschiedenisboek nog uitgereikt onder de naam Historisch Nieuwsblad/Volkskrant prijs.

Erfgoed Design Award Overijssel 2010 naar ontwerp voor spel

Deze week werd voor de tweede keer de Erfgoed Design Award Overijssel toegekend. In 2008 won Judith Zeeman met dit ontwerp.
Ook deze keer was er voor de winnaar 5.000 euro weggelegd en voor de winnaar van de publieksprijs 1.000 euro. In juni bepaalde de jury welke vijf ontwerpen doorgingen naar de finale. De ontwerpers kregen 1.000 euro om een prototype van hun ontwerp te maken. De prototypes werden tentoongesteld in TwentseWelle, waarbij bezoekers hun voorkeur mochten aangeven. Tenslotte koos de jury dus afgelopen week de winnaar.

Aan Jasper Hilkhuijsen werd de Erfgoed Design Award uitgereikt voor zijn het ontwerp van een spel met de titel Rijksmonumentenjacht.



Motivatie van de jury:
Het Rijksmonumentenspel is een bijzondere inzending met een duidelijk educatief karakter. “Het toont een sterk marketing concept met de mogelijkheid voor vele verbindingen met o.a. musea en scholen in Overijssel. Dit ontwerp vraagt om een eigen weblog of website, waar je het spel ook digitaal online tegen anderen zou kunnen spelen (er wordt als voorbeeld een link gelegd naar de Kolonisten van Katan). De laagdrempeligheid van het voorstel is charmant, het is ook thuis uit te voeren en zelfs te printen; een sympathieke gedachte”, aldus het juryrapport.

Het spel Rijksmonumentenjacht laat spelers kennis maken met een groot aantal (bekende en minder bekende) rijksmonumenten in Overijssel. De spelers proberen antwoord te vinden op interessante en spraakmakende vragen. Uit elke gemeente in Overijssel is een rijksmonument geselecteerd. Groot of klein, bekend of onbekend, gebouw of niet; de variëteit is groot.
Kijk hier voor een uitgebreide beschrijving van het spel.

De publieksprijs ging naar het melkservies met Staphorster stipwerk van Nynke Boelens.



Kijk hier voor meer informatie over het ontwerp.

Nu toegang tot Literom voor Overijsselse bibliotheekleden

Het behoorde jarenlang tot het minder populaire werk voor bibliotheekmedewerkers. Soms werd het netjes verdeeld: als we allemaal een gedeelte doen dan zijn we weer bij. Ik heb het over het invoegen van aanvullingen voor de mappen Literaire Documentatie. Uittreksels, recensies, interviews en auteursportretten moesten per rubriek alfabetisch in de mappen worden ingevoegd. De honderdduizenden A4-tjes aan informatie zijn nu digitaal beschikbaar gekomen voor bibliotheekleden in Overijssel. Wat er ooit aan recensies is verschenen over je favoriete boeken, welke interviews er in kranten of tijdschriften zijn gepubliceerd over een schrijver, dit alles is nu voor iedereen in te zien, althans wanneer je lid bent van de bibliotheek.

Hoe gaat het in zijn werk? Ga naar de website van je bibliotheek en ga naar de catalogus of ga naar de aquabrowser van de Overijsselse bibliotheken . Zoek b.v. op de Overijsselse schrijver Aar van de Werfhost (toets in: Werfhorst). In het rechtermenu verschijnt nu o.a.: Literom. Klik dit aan en er verschijnen boekbesprekingen en interviews.



Wil je weten hoe een bepaald boek in de pers ontvangen werd, het is allemaal te vinden in Literom. Het verschijnen van Ik Jan Cremer bijvoorbeeld leverde een hausse aan artikelen in kranten en tijdschriften op, zoals het hierboven afgebeelde fragment van een artikel in Panorama.

Der Deutsche Weg, anti-nazistisch weekblad van voor de oorlog, en het vervolg

Een aantal jaren geleden, tijdens het maken van een database van kranten die ooit in Overijssel waren verschenen, kwam ik Der Deutsche Weg tegen, een in Oldenzaal uitgegeven anti-nazistisch blad van voor de Tweede Wereldoorlog. Ik raakte geïnteresseerd in de achtergrond van het weekblad, dat Duitstalig was maar toch in Nederland werd uitgegeven. Die achtergrond was inderdaad zo bijzonder dat over de krant, die slechts twee- tot drieduizend abonnees had, al heel wat geschreven bleek te zijn.




Het verhaal in het kort: Joseph Steinhage, die vanuit Rheine werkte voor katholieke weekbladen, o.a. voor de Deutsche Post, een katholiek blad voor Duitsers die in Nederland woonden, vluchtte in 1934 met zijn gezin naar Oldenzaal. De gelijkschakeling van de pers in Duitsland wilde hij niet meemaken. In hetzelfde jaar was de Jezuïet Friedrich Muckermann de grens over gevlucht. Muckermann was bekend in Duitsland, in woord en geschrift bracht hij zijn anti-nazi standpunten naar buiten. De nazi’s gaven hem op een gegeven moment het stempel ‘Staatvijand no. 1’. Steinhage en Muckermann ontmoetten elkaar in het klooster bij Glanerbrug en besloten de Deutsche Post om te vormen tot een nieuw tijdschrift: Der Deutsche Weg. Het weekblad vond in de loop der jaren een weg naar zo’n 3000 Duitstalige katholieken in 42 landen. Door de Duitsers werd een en ander met argusogen gevolgd. Spionnen verschenen in Oldenzaal, de Gestapo bemoeide zich ermee – een goede vriend bleek achteraf voor deze geheime dienst gewerkt te hebben, kortom de situatie was te vergelijken met die van het Gallische dorpje van Asterix en Obelix ten tijde van de Romeinen. De krant met de kleine oplage was de Duitsers een doorn in het oog. Waarom? Muckermann had veel invloed in katholiek Nederland, ook bij het grote persburo Katholieke Wereldpost, dat er voor zorgde dat katholieke dagbladen werden voorzien van anti-nazistische artikelen. De Duitsers drongen er voortdurend bij de Nederlandse regering op aan het blad te verbieden. Uiteindelijk werd een constructie bedacht, waarbij de Oldenzaalse pastoor Frans Stokman, die ook zeer actief was bij de hulp aan vluchtelingen uit Duitsland, chef-redacteur werd en de namen van Steinhage en Muckermann uit de krant verdwenen. Er was echter niets veranderd: beide gevluchte Duitsers bleven de artikelen aanleveren, Stokman was het uithangbord naar buiten.


Links pastoor Stokman, rechts Joseph Steinhage

Bovenstaande is een lange inleiding op een boekje dat dit jaar verscheen onder de titel Verzet door het woord : getuigenis van Hans Steinhage over de lotgevallen van zijn familie rond de Tweede Wereldoorlog, opgetekend door Hans van Harten.




Hans Steinhage is de zoon van Joseph Steinhage, de uigever van Der Deutsche Weg. Vorig jaar, op 91-jarige leeftijd, vertelde hij zijn levensverhaal aan Hans van Harten. Daarvoor was hij altijd spaarzaam geweest in het naar buiten brengen van zijn herinneringen.
In dit boek wordt duidelijk hoe het de familie Steinhage vergaan is vanaf 10 mei 1940, toen de Duitsers ’s ochtends al heel vroeg door Oldenzaal trokken. De familie verzeilde in een diaspora. Joseph Steinhage moest hals over kop vluchten, dook 5 jaar onder in Amsterdam. De oudste dochter werd naar het vrouwenkamp Ravensbrück en de oudste zoon Hans naar Sachsenhausen afgevoerd. Een andere zoon wist te vluchten uit de Wehrmachtdienst (de familie was Duits) en dook onder. De moeder bleef achter in Oldenzaal met de jongste kinderen, werd een tijdje gevangen gezet en daarna nog regelmatig ondervraagd. Allen overleefden de oorlog, uiteraard met veel littekens. Vijf jaar lang wist men van elkaar niet waar men verbleef of nog in leven was.

De levensgeschiedenis van Hans Steinhage is in korte alinea’s op eenvoudige wijze opgeschreven, maar daardoor niet minder indrukwekkend om te lezen. Vooral de herinneringen aan het concentratiekamp, het enorme geluk dat je moet hebben om dit kamp te overleven, de dodenmars aan het eind van de oorlog, die voor velen nog fataal werd, grijpen de lezer aan. We lezen ook hoe het Hans Steinhage na de oorlog vergaan is. Het boekje bevat verder nog hoofdstukken over en van personen die een rol gespeeld hebben rond Der Deutsche Weg en in de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Muziek uit het oosten (31): Boh Foi Toch - Antoon met de bok

Een speciale rubriek – voor de liefhebbers van muziek. Van alles wat – in ’t Engels of in ’t plat. Goud en oud, nieuw of fout.


Een Twentse traditional in een Boh Foi Toch-jasje. Hoewel Twents, dit volksliedje schijnt bekend te zijn van Nieuweschans tot Winterswijk.
Al eerder heb ik de traditionele Twentse versie van Hans Theesink op YouTube gezet. Ik kreeg toen de vraag hoe de tekst precies luidde. Bij deze één van de varianten.

Antoon met den bok
Den wol eens rieden learen
tön hatte nog gin peerd
how kon hee dat now learen
Ton nam zien Moo nen siegebok
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den wol eens rieden learen
Tön hatte nog gin zadel
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo n’n boeskoolblad
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den wol eens rieden learen
Tön hatte nog gin leidsel
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo nen kouseband
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den zol eens rieden learen
Tön hatte nog gin snor
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo ‘n vusken grös
Vusken grös onder ’n nös
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den wol eens rieden learen
Ton hatte nog geen helm
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo ne pispot
Pispot op zien kop
Vusken grös onder ’n nös
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den wol eens rieden learen
Tön hatte nog gin spoor’n
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo ne wostepin
Wostepin van achter d'r in
Pispot op zien kop
Vusken grös onder ’n nös
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den zol eens rieden learen
Tön hatte nog gin sabel
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo n’n boonenstok
Boon’stok onder’n rok
Wostepin van achter d'r in
Pispot op zien kop
Vusken grös onder ’n nös
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )

Antoon op den bok
Den zol eens rieden learen
Tön hatte nog gin board
How kon hee dat now learen
Tön nam zien Moo n’n koffietoeten
Koffietoeten oonder ’n snoet ’n
Boon’stok onder’n rok
Wostepin van achter d'r in
Pispot op zien kop
Vusken grös onder ’n nös
Kousenband in den hand
Boeskoolblad onder 't gat
Siegebok Antoon der op
Is dat dan geen schöne reierei (2 keer )