Enschede heeft allang een eigen lied

Het aantal keren dat Hengelo-o-o van Jeffrey Spalburg op YouTube werd bekeken loopt al naar de miljoen. Al snel verschenen er in deze komkommertijd berichten in de pers over de noodzaak ook een lied voor Enschede te componeren, tegelijk met het nieuws dat Jeffrey op de Oude Markt in Enschede met bier was bekogeld. Opgeklopte animositeit.
Wat betreft dat lied over Enschede, dat slaat helemaal nergens op. Niet alleen werd door Getty (van Teach Inn) allang een nummer getiteld Enschede op de plaat gezet. Nee, het was Willem Wilmink himself die Textielstad schreef, dat door Laurens ten Den werd vertaald in het Twents en door Triooo op cd werd uitgebracht. Een mooier lied over een stad is bijna niet mogelijk.
Kijk bij Muziek uit het oosten (8): Triooo – Eanske

Regionale uitgaven 2013-13

Rubriek met aanschafinformaties voor collectioneurs in de bibliotheken van Overijssel, maar uiteraard ook voor iedere belangstellende.

Ga voor bestellingen (bibliotheken) naar Bicat Wise – Titels – Besteladministratie – Kies voor IAI’s – Week 2013-31

IAI’s 2013-13

Zwolse zaken: familiebedrijven: de stille kracht van stad en regio / Adri van Drielen. - [Zwolle] : De Ondernemer, 2013. - 188 p. – ISBN 9789082080308. - € 19,95

Een boek over familiebedrijven in Zwolle. Bijzonder aan familiebedrijven is dat er gekeken wordt naar de langere termijn, naar het belang van de volgende generatie. Winst maken betekent niet direct winst nemen, veel geld wordt terug in de onderneming gestopt. Adri van Drielen portretteert veertien grotere en kleinere familiebedrijven. De branches zijn divers: een muziekhandel, ijzerwinkel, snackbar, kapper, restauranthouder etc. Het boek is weliswaar mooi en glossy uitgegeven maar bevat niet de bekende advertorials uit de glossy tijdschriften. De verhalen zijn diepgravend (12 tot 14 pagina’s per bedrijf), gaan terug in de geschiedenis en niet alleen het wel maar ook het wee van de onderneming wordt geschetst. Natuurlijk interessant voor Zwollenaren, maar eigenlijk voor iedereen die de sfeer van familiebedrijven wil proeven.

25 jaar Afrika in Hertme / [teksten:]Rob Lokin & Ton Ouwehand ... [et al.] ; [vormgeving:] Rob Lucas. - Hertme : Werkgroep Afrikafestival, 2013. - 168 p. - € 24,95

Het Afrikafestival Hertme ontstond in 1989 heel toevallig en heel kleinschalig en groeide uit tot een festival waar alle grote Afrikaanse, wereldberoemde artiesten hebben gestaan. In het kleurrijke boek staan prachtige impressies en anekdotes rond de muzikanten en hun muziek. Verhalen van bezoekers en vrijwilligers en heel veel meer. Het boek is vrolijke en levendig zoals het Afrikafestival Hertme zelf. Een collectors item voor iedereen die wel eens op het Afrikafestival is geweest.

De Lemelerberg en Park 1813: speciale uitgave mei 2013 / Stichting 't Lemels Arfgoed. – Lemele, 2013. - 100 p. - € 15,-

In 1913 werd de bevrijding van de Franse overheersing op uitbundige wijze gevierd. Op de Lemelerberg werd het ‘Park 1813’ aangelegd. Over de geschiedenis van dit park en het monument in de vorm van een leeuw gaat dit boek. Maar ook over andere onderwerpen die te maken hebben met de Lemelerberg: ontstaan en geologie van de berg, wintersport en andere recreatie, wegen, het hotel, de flora en fauna en vooral veel herinneringen aan voorbije jaren op de Lemelerberg.

Oplichtende vonken: mijn werkzame leven & de geschiedenis van HEEMAF en elektrotechniek in Nederland / door Gerrit Hendrik Boers. - Boers Business, 2013. - 269 p. – ISBN 9789082078305. - € 22,50

Hoewel de geschiedenis van de HEEMAF uitgebreid aan bod komt is dit boek vooral een persoonlijk document van de auteur die 38 jaar bij het bedrijf werkte. De bekende economisch journalist Clemens Graafsma schrijft in het voorwoord o.m.: ‘hij (de auteur) heeft gespot met alle regels van de geschiedschrijving … met soms niet te onderdrukken woede heeft hij stukken behang van de muur van de geschiedenis getrokken, de stukken waar hij bij kon … het geeft niet, want door de grote betrokkenheid is een mooi persoonlijk en fascinerend boek ontstaan. Hij weet de tijdsgeest heel goed te vatten, evenals de maatschappelijke omslagen in de verschillende decennia … het relaas van een trotse vakman die te maken krijgt met de opkomst van een kaste van managers en academici, die onwetendheid verstoppen achter zelfgenoegzaamheid… Kortom een kleurige en levendige beschrijving van zijn eigen loopbaan, ingebed in het brede verhaal van het bedrijf.’

Chinezen van Zwolle: drie generaties aan het woord / [interviews: Patty Wolthof, Nadia Ezzeroli, Rense Slings ; informatieve teksten en eindred.: Herman Aarts ; portretfoto's: Patty Wolthof]. - Zwolle : Historisch Centrum Overijssel, 2013. - 83 p.

Derde boek van het HCO dat voortkomt uit het meerjarenplan ‘Cultureel erfgoed andere culturen’. Eerder verschenen al publicaties over Molukkers en Turken. Het boekje bevat interviews met mensen van binnen de Chinese gemeenschap in Zwolle. Hun persoonlijke verhalen nuanceren het beeld dat veel buitenstaanders van hen hebben – n.l. hardwerkende mensen, die hun problemen in eigen kring oplossen en zich bescheiden opstellen - en dankzij hun openhartigheid komen ook minder bekende aspecten van de Chinese cultuur naar voren.
Het boek staat ook full text online.

Schatkist: juweeltjes in Noordwest-Overijssel : kunst, galeries en opmerkelijke monumenten / met medew. van Marleen Schepers ...[et al.]. - Ingeverij / Invieren, 2013. - 95 p. – ISBN 9789081234801. - € 9,95

Een tocht langs kunst en cultuur in Noordwest-Overijssel. Het boekje is te gebruiken als meeneemgids of als bladerboek voor bij de kachel. Als uitgangspunt voor een tocht langs artistieke hoogtepunten. Aan één zijde van het omslag staat een plattegrond van Noordwest-Overijssel met daarop de locaties van de kunstenaars, musea en monumenten. De nummers corresponderen met het betreffende paginanummer in het boek. Aan de andere zijde staan de bijbehorende adressen en informatie die 'en route' te gebruiken zijn.

Uit de klei getrokken: een historische wandeling door het Weusthag / Henk ten Harkel ; [eindred.: Niels Bakker]. - Hengelo : Historisch Museum Hengelo, 2013. - 64 p. – ISBN 9789073850217. - € 7,95

Een groene oase tussen snelweg en stadswijken, met een verleden van kleigaten, hertenkamp, zwemvijver, dagsanatorium, sportpark, pleisterplaats voor kinderen, gezinnen en geliefden. Nu ‘een schitterend stuk natuurschoon’ aan de rand van Hengelo. Een historische schets.

Van timmerman tot burgemeester / Johannes Derk Alssema. - Meppel/Staphorst : Uitgeverij De Reest Multimedia, 2013. - 213 p. – ISBN 9789080850309. - € 19,95

Burgemeester Joop Alssema beschrijft de ervaringen en belevenissen in zijn leven. Hoe hij als jonge timmerman met zijn gereedschapskist achter op de brommer naar de bouwplaats reed. Hoe hij opklom tot bedrijfsleider binnen het bouwbedrijf. Ook zijn politieke ervaringen komen aan bod, als raadslid, als wethouder, als Statenlid en tenslotte als burgemeester. Het boek bevat veel privéfoto's, en is geschreven voor zijn kinderen en kleinkinderen maar ook hoopt hij dat ‘mijn levensloop interessant en herkenbaar is voor anderen’.

Zo is het niet gegaan: een vergeten geschiedenis in Zwolle / Jack Weijlkamp Luc Onderbeke ; ill. van Luc Onderbeke. - [Zwolle] : Firma Weijland, 2013. - 55 p. - € 15,-

Een ‘soort van stripboek’, met in de hoofdrol de echtgenoot (acrobaat van beroep) van de in 1925 in Zwolle overleden zigeunerkoningin Amalia Bandi. De bonte begrafenisstoet trok destijds massale belangstelling. Een bijna vergeten geschiedenis wordt weer tot leven gewekt.

Overgewicht / Claus Brockhaus. - Maastricht : Landauer, 2013. - 320 p. – ISBN 9789080998308. - € 17,90

Van de auteur van Het Ros van Twente en Het talent uit Twente wederom een thriller met een Enschedees/Twentse couleur locale. Covertekst: ‘De Twentse dieetgoeroe Bob Tankink verdwijnt spoorloos. Als zijn vrouw Alice zijn afschilde tatoeage krijgt opgestuurd, weet ze dat het ernst is. Alice vraagt onderzoeksjournalist Nico ter Mors om Bob op te sporen. Nico komt terecht in een levensbedreigende chantage zaak, waarbij de belangen van de voedsel- en suikerproducenten recht tegenover de afslankbusiness staan. Iedereen met een maatje meer zal zich in dit boek herkennen.’

De Mars, maandblad van en voor Overijssel (14)

De Mars was een Overijssels maandblad dat tussen 1953 en 1981 verscheen en waaraan veel bekende journalisten/publicisten uit die tijd meewerkten. De Mars bevatte artikelen over regionale onderwerpen op cultureel, maatschappelijk, economisch en toeristisch terrein. De vaak lange(re) artikelen geven een goed tijdsbeeld. In deze rubriek vermeld ik per jaargang een aantal artikelen over onderwerpen of gebeurtenissen uit dat jaar. Dit keer jaargang 1964.

Welke thema’s speelden er in 1964, althans wanneer we De Mars als leidraad nemen? Geen complete opsomming, maar een aantal zaken die mij opvielen.

Foto: De watermolen in Oele in 1964. De molen (eigendom Twickel) moet worden gerestaureerd, mogelijk wordt er een theehuis van gemaakt. Dat laatste zal - blijkt later - niet gebeuren. De gemeente Hengelo werd in 1971 eigenaar en maakte de watermolen weer maalvaardig. Een grondige restauratie volgde in 2000/2001. Sinds 2003 is de Euler watermolen weer eigendom van Landgoed Twickel.

Ergernissen in 1964

Woonwagenkampen
Ze vormen al jaren een steen des aanstoots. De gemeente Zwolle b.v. heeft wel geprobeerd om aan het woonwagenkamp bij Frankhuis verbeteringen in de outillage aan te brengen. Maar ‘deze worden prompt door bewoners van het kamp misbruikt’. Het blijft een deprimerende bende, waarbij ook bemoeienis van gemeenten en provincie geen soelaas biedt.

Autokerkhoven
Een tweede ontsiering in de provincie ‘met de op twee na meeste natuurschoon’ wordt gevormd door de tientallen autokerkhoven, die als paddenstoelen uit de grond blijven schieten. Meestal liggen ze aan de openbare weg waar ook het autorijdend volk te vinden is. De redactie heeft begrip voor de commerciële belangen maar laat aan de hand van een fotocollage zien hoe het landschap steeds meer ontsierd wordt.

Zandafgravingen
Een ander ontsierend welvaartsverschijnsel vormen de zandafgravingen. De woning- en wegenbouw vragen veel zand, liefst zo dicht mogelijk in de buurt afgegraven. Zo ontstaan er overal gaten in het landschap. Vrachtwagens moeten een zo kort mogelijke weg afleggen, daarvoor verdwijnen prachtige houtwallen. Wanneer het werk gedaan is wordt de zandafgraving subiet verlaten en is er geen ‘nazorg’. Wat overblijft is een ‘armzalige, onafgewerkte troep’.

Belangrijke thema’s in 1964

Vervuild water
Twentse beken rond de steden waren in de loop der tijd veranderd in stinkende drabstromen, waarin biologisch leven niet meer mogelijk was. Oudere Bornenaren zoals ik kenden b.v. de beek die langs Borne liep niet anders dan de Bornse Stinkbeek. Waterzuivering geschiedde mondjesmaat door gemeenten. In de jaren zestig veranderde dit. Zo kreeg het waterschap De Regge – als derde waterschap in ons land – een waterzuiverende taak. In 1964 werden plannen gemaakt voor een concentratie van waterzuivering tussen Borne en Hengelo. Ook zullen er zuiveringsinstallaties komen in Vriezenveen, Tubbergen en Almelo.
In deze jaargang meerdere artikelen over de open riolen waartoe o.m. Vecht en Dinkel verworden zijn. De textielfabrieken in Gronau en Epe zijn de schuldigen wat betreft de Dinkel. In de Gronause raad wordt besloten dat er een zuiveringsinstallatie moet komen. Door de Vecht sluipt ‘de zwarte stinkende dood’. Er is massale vissterfte door aardappelmeelfabriek-water en Duits verfwater.

Het gaswonder
Leven wij nu ten tijde van de (letterlijk) laatste stuiptrekkingen van de gasvoorraad, in 1964 was er bekend dat er 1100 miljard kuub gas in de Groningse bodem zat, maar het kon ook nog wel veel meer zijn, en onder de Noordzee zat ook nog gas. Het aantal meters gasleiding (90 cm doorsnee) dat per dag in de grond werd gegraven werd telkens opgeschroefd. Franse lassers verdienden 8.000 gulden per maand. Zo snel mogelijk moest elk Nederlands huishouden op gas koken. De overheid en de politiek konden het niet bijbenen en braken zich het hoofd hoe alles qua organisatie in goede banen moest worden geleid…

Woningbouw
Het belangrijkste thema in de jaargang 1964 was woningbouw in allerlei facetten. Eén voorbeeld uit de vele artikelen:
Ratiobouw. Alles was erop gericht om zo snel mogelijk zoveel mogelijk woningen te bouwen. In Deventer ontdekt men het rationeel bouwen. Het had niets te maken met materialen maar met planning en herhaling. Planning in de zin van optimale benutting van de beschikbare tijd, niet stap voor stap een wijk bouwen maar op verschillende plekken tegelijk zodat alle bouwvakkers tegelijk aan het werk waren. Bouwplannen en ontwerpen van woningen werden telkens hergebruikt. Door de typen woningen steeds in een andere volgorde te plaatsen leken de wijken niet op elkaar. Als beloning voor de aanzienlijke besparing van de bouwtijd kreeg Deventer een extra contingent woningen van de minister toegewezen.

Bomenkap
Boeren in het gebied Beneden-Dinkel waren verwoed aan het kappen geslagen, honderden volwassen eiken legden het loodje. Het had te maken met de op tilt zijnde ruilverkaveling, met verrekeningen en te lage opbrengsten na grondruil. En het had vooral ook te maken met het ontbreken van een kapverordening in de gemeente Denekamp. In grote haast was een loonwerker in opdracht van steeds meer boeren – het werkte aanstekelijk - aan de slag gegaan de bomen te rooien. De stobben liet hij gewoon staan, omzagen was voldoende, ze konden toch niet teruggeplaatst worden. Een flink stuk Twents coulissenlandschap werd tot droefenis van de lokale VVV’s veranderd in kaalslag. Het werd een rel die voerde tot in de Provinciale Staten en de Tweede Kamer, maar zoals gezegd er was niets meer aan te doen.

En verder ...

Literatuurprijs
Voor de eerste keer werd in Overijssel een literatuurprijs toegewezen voor beginnende auteurs. De jury kon kiezen uit 43 inzendingen. Winnaar van de poëzieprijs werd de Deventer microbiologe H.M.C. Put met de bundel Klein Mozaïek. Archivaris W.A. Fasel te Kampen won de proza-prijs. Anton Fasel schreef toevalligerwijs ook elke maand een column in De Mars. Er was slechts één deelnemer die zijn inspiratie in het streekeigene zocht: de Deventernaar A.K.H.M. Seemann, die voor Sallandse Vertelsels een eervolle vermelding ontving. Als Broos Seemann zou hij later nog veel meer Sallands werk publiceren.

Portret van Willem Brakman
Brakman had in 1964 nog maar vier romans gepubliceerd – voor sommige schrijvers al heel wat, maar Brakman zou 90% van zijn oeuvre na dit jaar schrijven – maar toch komt hij in dit portret al naar voren als een belangrijk schrijver. De geboren Hagenees, afkomstig uit een Zeeuws geslacht, had in 1957 zijn huisartsbestaan in een Haagse nieuwbouwwijk verruild voor de ‘rustige’ baan als bedrijfsarts bij een 13-tal textielfabrieken in Enschede. Hier schreef hij avond aan avond zijn schoolschriften vol op de zolderkamer van zijn huis aan de singel.
De schrijver van vooral autobiografisch werk wordt door de auteur van het portret C.L. Menschaar met enkele volzinnen geschilderd: ‘In zijn gesprekken met vrienden en bekenden kan hij zich weliswaar ontpoppen als een boeiend, bedachtzaam formulerend causeur, die zichtbaar behagen schept in zijn eigen barokke fantasieën en woordspelingen; maar de meeste gesprekken lopen onvermijdelijk uit op een monoloog. In ‘De opstandeling’ zegt de hoofdpersoon, de arts Willem Stein, dan ook dat hij nog nooit echt naar iemand heeft geluisterd …. hij was ook te zeer geboeid door zichzelf om nog veel aandacht voor anderen over te hebben. Eigenlijk liet hij geen ander tot zich zichzelf toe, maar hij wilde ook niet alleen zijn….een soort cafégedruis, dat was de rol die hij een ander toebedeelde, toekende, een behaaglijk geroezemoes om zichzelf te kunnen zijn.’

Bibliotheken
De Centrale Plattelandsbibliotheek van Overijssel (voorganger van Rijnbrink Groep) had een jaarverslag laten verschijnen dat voor het eerst verlucht was met vele foto’s. De groei was weer buitengewoon. ‘Sprekender bewijzen zijn daarvoor het feit dat deze bibliotheek een (inter)nationaal visitekaartje is geworden, en dat er Excellent bezoek komt. Waar vindt u zoiets in Nederland? Nergens.’, aldus De Mars.

Het e-depot van Overijssel

(afbeelding: Stadsarchief Rotterdam)

Tot voor kort werd er voornamelijk papier opgeslagen in archieven. En natuurlijk negatieven van foto’s, films en videobanden etc. Het papieren archief bestaat uit jaarverslagen, notities, brieven en andere stukken. Maar hoeveel brieven worden er nog geschreven, hoeveel nota’s en (jaar)verslagen nog gedrukt of uitgeprint?

Op de website van het Historisch Centrum Overijssel lezen we: ‘Hoe zorg je ervoor dat de mailwisseling tussen twee burgemeesters bewaard blijft? Of, hoe sla je de digitale boekhoudingsgegevens op van een groot familiebedrijf? De digitale fotocollectie van een krantenarchief? Om nog maar niet eens te spreken over alle ‘dragers’ zoals floppydisks, cd-rommetjes en USB-sticks?’

Het HCO heeft samen met de provincie Overijssel landelijk gezien het voortouw genomen een e-depot aan te leggen. Lees er meer over op de website van het HCO, waar weer een link te vinden is naar een artikel in het Archievenblad van juli-augustus.

Weer genealogische bronnen op internet

Regelmatig verschijnen berichten over weer nieuwe genealogische bronnen die op internet beschikbaar komen. De afgelopen dagen zag ik een landelijk en een plaatselijk initiatief voorbijkomen, die wat mij betreft het vermelden waard zijn.

De Nederlandsche Leeuw (1883-1932)
Jaargangen van de Nederlandsche Leeuw zijn kastvullers voor bibliotheken en archieven, vanwege hun onhandige formaat nemen ze veel ruimte in. De kleine boekjes kunnen nu gerust op elkaar gestapeld worden, want ze zullen nu helemaal de kast niet meer uitkomen. Waren ze eerst al op cdrom gezet, nu zijn de eerste 50 jaargangen op internet raadpleegbaar. De meesten van ons – waaronder ikzelf – zullen weinig over hun voorouders tegenkomen, maar mocht je tot een adellijke familie behoren of tot een andere aanzienlijke familie, dan is hier veel te vinden. Klik op de afbeelding hierboven.

Bonmama.nl – de systematische ontsluiting van de geschiedenis van Avereest
Een geheel andere bron, want hier wordt iedereen vermeld zonder onderscheid des persoons. Althans wanneer de naam voorkomt in de Burgelijke Stand, Bevolkingsregisters, de Kadastrale boekhouding, Bouwverguninningen en andere online bronnen. Op Mijn Stad Mijn Dorp lezen we o.a.:
De afgelopen jaren is op de website bonmama.nl een flink aantal bronnen online raadpleegbaar gemaakt. De meeste bronnen zijn volledig getranscribeerd. Zo vindt U in de Burgelijke Stand niet alleen de hoofdpersonen in de actes, maar ook de aangevers en getuigen. Tevens springt U direct naar de gescande actes (inclusief de huwelijksbijlagen) op Familysearch.com. In de kadaster registratie genereert U de filiatie (kadastrale geschiedenis) van een perceel in een handomdraai en desgewenst raadpleegt U de beschikbare kadasterkaarten. Nu het aantal online bronnen flink is toegenomen, is de tijd rijp voor een zoekfunctie waarbij U door alle bronnen tegelijk zoekt. Sterker nog, omdat alle personen die voorkomen in de bronnen worden voorzien van een uniek Historisch Burger Service Nummer, maakt de schrijfwijze van de naam niet meer uit. Eenmaal het HBSN gevonden, komt alle informatie direct naar voren.

Provincie op zoek naar authentieke verhalen over Overijssel

Via haar online platform voor participatie Jij&Overijssel gaat de provincie op zoek naar authentieke verhalen uit alle regionen Overijssel. Het gaat om het échte verhaal achter een persoon, een gebouw of een gebeurtenis.
Als voorbeeld worden vier verhalen van Jan Swagerman weergegeven op een kaart van Overijssel – klik op de afbeelding hierboven - o.a. het mysterieuze verhaal over Johannes Wardenier en zijn brandstofloze motor waarover ik al eens geblogd heb.

Wie een mooi verhaal kent maar enige moeite heeft met schrijven kan een beroep doen op bijstand, tips en advies van ‘verhalenjager’ Jan Swagerman. In de tekst kan verwezen worden naar andere sites, literatuur, organisaties, erfgoedcentra en dergelijke. Ook kunnen schrijvers aanvullend materiaal in de vorm van foto’s en video’s plaatsen.

Het beste verhaal wordt in het magazine Jij&Overijssel (oplage 420.000) gepubliceerd.

Mark Deckers: Bibliotheek ++ is een solide investering

Afbeelding: OB Amsterdam met 750 studieplekken die bijna altijd bezet zijn (foto: Wikimedia Commons)

Wie kent dat niet - zit je in de auto en wordt er onverwacht een mooi nummer gedraaid op de radio. Je zet het meteen hard en je wordt er subiet vrolijk van. Soms heb je dat met een tekst. Mark Deckers kreeg ruimte in het AD-Utrechts Nieuwsblad een stuk te schrijven over de geplande nieuwe bibliotheek in Utrecht. Mooi stuk, geen woord te veel of te weinig, klinkt als een klok, valt niets op af te dingen, kortom een plezier om te lezen. Eigenlijk zou het opgestuurd moeten worden naar alle gemeenteraadsleden en wethouders. Lees het zelf.